Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

मुख्यत्वं सर्वतीर्थानामर्घं चापि पितामहात् । किंतु नात्मगुणा वाच्याः सतामेतत्सदा व्रतम् । परोक्षेपि स्वप्रशंसा ब्रह्माणमपि चालयेत्

Transliteration

mukhyatvaṃ sarvatīrthānāmarghaṃ cāpi pitāmahāt | kiṃtu nātmaguṇā vācyāḥ satāmetatsadā vratam | parokṣepi svapraśaṃsā brahmāṇamapi cālayet

Translation

Dẫu nơi này đứng đầu trong mọi tīrtha và còn được Pitāmaha (Phạm Thiên) dâng kính lễ, vẫn không nên tự xưng công đức của mình—đó là lời nguyện muôn đời của bậc hiền. Ngay cả lời tự khen gián tiếp cũng có thể làm lay động cả Phạm Thiên.

Word by Word

• मुख्यत्वम्: pre-eminence
• मुख्यत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुख्यत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सर्वतीर्थानाम्: of all pilgrimage-places
• सर्वतीर्थानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (all + tīrthas)

• अर्घम्: value/honor
• अर्घम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-निपात (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• पितामहात्: from Pitāmaha (Brahmā)
• पितामहात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• किंतु: but
• किंतु: Sambandha (Contrast/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: किंतु (अव्यय)
• Form: व्यतिरेकबोधक-अव्यय (adversative conjunction: 'but')

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• आत्मगुणाः: one's own merits
• आत्मगुणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (one's own qualities)

• वाच्याः: should be spoken (of)
• वाच्याः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: कृदन्त (gerundive/णीयत् or यत् sense: 'to be spoken'), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विधेय (predicative)

• सताम्: of the good/virtuous
• सताम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सदा: always
• सदा: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• व्रतम्: vow/principle
• व्रतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• परोक्षे: in absence/behind one's back
• परोक्षे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: परोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle: 'even')

• स्वप्रशंसा: self-praise
• स्वप्रशंसा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्व (प्रातिपदिक) + प्रशंसा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (praise of oneself)

• ब्रह्माणम्: Brahmā
• ब्रह्माणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• चालयेत्: might shake/disturb
• चालयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चल् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative/Potential), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Dharma (personified)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: महीसागर-संगम

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: धर्म-उपदेश का दृश्य: एक महात्मा/धर्म-देवता विनय का नियम बताता है; पीछे संगम-तीर्थ का वैभव; ब्रह्मा का सूक्ष्म संकेत (कमलासन/हंस/वेद) ‘अहंकार-चंचलता’ के रूपक रूप में।

Characters & Entities

• Brahmā (Pitāmaha)
• Dharma
• Guha (contextual addressee)
• Tīrthas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True holiness is paired with humility; saints keep a vow of not advertising their own greatness, even when it is real.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same premier tīrtha/saṅgama under discussion in this adhyāya—described as foremost among pilgrimage places and honored by Brahmā.

What ritualistic prescription is mentioned?

A moral-vrata is prescribed: refrain from speaking of one’s own virtues (avoid sva-praśaṁsā).