Home›Skanda Purana›Mahesvara Khanda›Kaumarika Khanda›Adhyaya 55›Shloka 30
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

लघुर्द्वादशमात्रस्तु मात्रा निमिष उन्मिषः । द्विगुणो मध्यमश्चोक्तस्त्रिगुणश्चोत्तमः स्मृतः

Transliteration

laghurdvādaśamātrastu mātrā nimiṣa unmiṣaḥ | dviguṇo madhyamaścoktastriguṇaścottamaḥ smṛtaḥ

Translation

Bậc “nhẹ” có mười hai mātrā; một mātrā được tính bằng một lần chớp mắt và mở mắt. Bậc “trung” được nói là gấp đôi, còn bậc “thượng” được nhớ là gấp ba.

Word by Word
लघुःthe ‘laghu’ (short) [measure]
लघुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलघु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (here: ‘laghu’ type)
द्वादशtwelve
द्वादश:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्याप्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक-विशेषण (numeral adjective) समासपूर्वपद; एकवचन-प्रातिपदिक (stem form in compound)
मात्रःhaving twelve mātrās (units)
मात्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमात्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (द्वादश + मात्रा)
तुindeed
तु:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/विशेषार्थक (particle: ‘but/indeed’)
मात्राa mātrā (unit of time)
मात्रा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमात्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निमिषःa blink (closing)
निमिषः:
Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootनिमिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उन्मिषःan opening of the eyes
उन्मिषः:
Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootउन्मिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
द्विगुणःtwofold/double
द्विगुणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootद्वि + गुण (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (twofold)
मध्यमःthe medium (madhyama) [measure]
मध्यमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (the ‘medium’ type)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
उक्तःis said/called
उक्तः:
Karma (Predicate complement/कर्मणि-प्रयोगे)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → उक्त (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्रिगुणःthreefold/triple
त्रिगुणः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रि + गुण (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समासः (threefold)
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
उत्तमःthe superior (uttama) [measure]
उत्तमः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (the ‘best/superior’ type)
स्मृतःis remembered/considered
स्मृतः:
Karma (Predicate complement/कर्मणि-प्रयोगे)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A yogin counting mātrās with a subtle finger movement or rosary-like gesture, eyelids half-closed; a visual motif of an eye blinking to indicate the mātrā unit; three stacked measures labeled 12/24/36.

Characters & Entities
M
Mātrā
N
Nimiṣa
U
Unmiṣa

FAQs

Yogic discipline is systematic; breath control is graded and measured to ensure steadiness rather than strain.

No tīrtha is praised; the verse gives technical guidance for practice.

A timing rule: laghu = 12 mātrās; madhyama = 24; uttama = 36, using nimiṣa/unmiṣa as the measure.

←Previous Verse
Next Verse→