Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

तौ वनानि नदीश्चैव व्यतिक्रम्य शनैःशनैः । महर्षिगणसंकीर्णामुत्तीणौ नर्मदां शिवाम्

Transliteration

tau vanāni nadīścaiva vyatikramya śanaiḥśanaiḥ | maharṣigaṇasaṃkīrṇāmuttīṇau narmadāṃ śivām

Translation

Băng qua rừng sâu và sông suối từng bước thong thả, hai vị vượt qua dòng Narmadā cát tường, nơi đông đầy các đoàn đại ṛṣi.

Word by Word

• तौ: those two
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन

• वनानि: forests
• वनानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• नदीः: rivers
• नदीः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (emphasis)

• व्यतिक्रम्य: having crossed/passed through
• व्यतिक्रम्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + अति + क्रम् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त्वा (absolutive), अव्यय; पूर्वकालिक

• शनैः-शनैः: slowly, gradually
• शनैः-शनैः: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शनैः (अव्यय)
• Form: रीत्यर्थक-अव्यय (manner adverb), पुनरुक्ति

• महर्षि-गण-संकीर्णाम्: crowded with groups of great sages
• महर्षि-गण-संकीर्णाम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महर्षि (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + संकीर्ण (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण—‘नर्मदाम्’ इति विशेष्यस्य; अर्थः ‘महर्षिगणेन संकीर्णा’

• उत्तीणौ: having crossed over
• उत्तीणौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: उत् + तॄ (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; ‘तरितवन्तौ/उत्तीर्य स्थितौ’

• नर्मदाम्: the Narmadā (river)
• नर्मदाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर्मदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• शिवाम्: auspicious, holy
• शिवाम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण—‘नर्मदाम्’

Speaker

Nārada (continuing narration)

Characters & Entities

• Narmadā
• Maharṣis
• Prabhāsa (implied destination)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is portrayed as a sanctifying journey through sacred landscapes—rivers like Narmadā are living tīrthas encountered en route.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Narmadā river is explicitly praised as auspicious; the broader journey is toward Prabhāsa/Somanātha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated beyond the act of tīrtha-yātrā; crossing/approaching the sacred Narmadā is part of the pilgrimage progression.