Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 25

Devanagari script

नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नमुपरिष्टात्प्रकाशते । चतुर्दश चार्बुदान्यप्यशीतिः सरितांपतिः

Transliteration

nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnamupariṣṭātprakāśate | caturdaśa cārbudānyapyaśītiḥ saritāṃpatiḥ

Translation

Phía trên đó, toàn thể vòng cầu các chòm sao rực sáng. (Kích lượng của nó) được nói là mười bốn arbuda và tám mươi—như vậy được mô tả vị chúa tể của các dòng sông.

Word by Word

• नक्षत्रमण्डलम्: the constellation-sphere
• नक्षत्रमण्डलम्: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र + मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (नक्षत्राणां मण्डलम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• कृत्स्नम्: entire
• कृत्स्नम्: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कृत्स्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण

• उपरिष्टात्: above
• उपरिष्टात्: Adhikaraṇa (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: उपरिष्टात् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• प्रकाशते: shines/appears
• प्रकाशते: Kriyā (Predicate)
• Type: Verb
• Root: काश् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• चतुर्दश: fourteen
• चतुर्दश: Viśeṣaṇa (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् + दश (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: द्वन्द्व-समास (चतुर्+दश) संख्याशब्दः; अव्ययवत् (numeral)

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अर्बुदानि: arbuda-units (a large number)
• अर्बुदानि: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अर्बुद (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Addition)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (particle: also/even)

• अशीतिः: eighty
• अशीतिः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: अशीति (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संख्याशब्दः

• सरिताम्: of rivers
• सरिताम्: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: सरित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• पतिः: lord
• पतिः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Above the Moon’s region, the entire wheel of constellations shines like a luminous belt; the sky is layered, with a distinct ring of nakṣatra-lights encircling the cosmos.

Characters & Entities

• Nakṣatras (constellations)
• Saritāṃpati (lord of rivers, epithet as given in text)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contemplation of the vast star-sphere expands the mind toward the Purāṇic vision of an ordered, sacred universe.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this is a cosmographic passage rather than a tīrtha-māhātmya verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse provides cosmological description and measurement.