Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

नारद उवाच । अव्यक्तोऽस्मिन्निरालोके प्रधानपुरुषावुभौ । अजौ समागतावेकौ केवलं श्रृणुमो वयम्

Transliteration

nārada uvāca | avyakto'sminnirāloke pradhānapuruṣāvubhau | ajau samāgatāvekau kevalaṃ śrṛṇumo vayam

Translation

Nārada thưa: “Trong trạng thái vô hiển, không ánh sáng này, cả Pradhāna (Tự nhiên nguyên sơ) và Puruṣa (Tinh thần ý thức) đều hiện hữu—vô sinh và cùng nhau như một. Hãy nghe nơi ta lời thuật này đúng như vậy.”

Word by Word

• नारदः: Nārada
• नारदः: Sambodhana/Address (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• अव्यक्तः: the unmanifest (one)
• अव्यक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अव्यक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम

• निरालोके: in the lightless (state/world)
• निरालोके: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निरालोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• प्रधानपुरुषौ: Pradhāna and Puruṣa (as a pair)
• प्रधानपुरुषौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रधान + पुरुष (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; तत्पुरुष-समास (प्रधानः पुरुषः)

• उभौ: both
• उभौ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; विशेषण

• अजौ: unborn (both)
• अजौ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; विशेषण (अज = unborn)

• समागतौ: having come together
• समागतौ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + गम् (धातु) → समागत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; विशेषण

• एकौ: as one / together
• एकौ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; विशेषण

• केवलम्: only, merely
• केवलम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: केवल (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; अव्यय-विशेषण (adverbial: only/merely)

• शृणुमः: we hear
• शृणुमः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st person), बहुवचन; परस्मैपद

• वयम्: we
• वयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम

Speaker

Nārada

Visual Art Cues

Scene: A vast dark expanse (nirāloka) with no sun or stars; two subtle principles—Pradhāna as a veiled, oceanic matrix and Puruṣa as a still luminous witness—resting together in poised unity, while Nārada speaks as a sage-narrator.

Characters & Entities

• Nārada
• Pradhāna
• Puruṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Creation is framed as emerging from the conjunction of primordial nature (pradhāna) and conscious principle (puruṣa), pointing to an ordered cosmos rather than randomness.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; this verse is philosophical groundwork preceding later Mahātmya themes.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.