Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 62

Devanagari script

मातश्च ददुस्तस्मै तदा मातृगणान्प्रभो । याभिर्व्याप्तास्त्रयो लोकाः कल्याणीभिश्चराचराः

Transliteration

mātaśca dadustasmai tadā mātṛgaṇānprabho | yābhirvyāptāstrayo lokāḥ kalyāṇībhiścarācarāḥ

Translation

Rồi bấy giờ, ô Đấng Chủ Tể, các Mẫu Thần đã ban cho Ngài các đoàn Mātṛkā—những Nữ Thần cát tường, nhờ các Ngài mà ba cõi, cùng mọi loài động và bất động, đều được thấm nhuần bao trùm.

Word by Word

• मातः: O Mother
• मातः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति; एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• ददुः: gave
• ददुः: Kriyā (Action)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लिट्-लकार; परस्मैपद; प्रथम-पुरुष; बहुवचन

• तस्मै: to him
• तस्मै: Sampradāna (Recipient)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; चतुर्थी-विभक्ति; एकवचन; सर्वनाम

• तदा: then
• तदा: Kāla (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (temporal adverb: ‘then’)

• मातृगणान्: the groups of Mothers (Mātṛs)
• मातृगणान्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (मातॄणां गणाः = ‘groups of Mothers’)

• प्रभो: O Lord
• प्रभो: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति; एकवचन

• याभिः: by whom
• याभिः: Karaṇa (Instrument)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental 3rd); बहुवचन; सम्बन्धसूचक-यत्

• व्याप्ताः: pervaded
• व्याप्ताः: Kriyā (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: वि+आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; ‘pervaded/filled’

• त्रयः: three
• त्रयः: Karta (Subject)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; संख्यावाचक-विशेषण

• लोकाः: worlds
• लोकाः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन

• कल्याणीभिः: by the auspicious (Mothers)
• कल्याणीभिः: Karaṇa (Instrument)
• Type: Noun
• Root: कल्याणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; बहुवचन; (मातृगणानां विशेषणरूपेण)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

• चराचराः: moving and unmoving beings
• चराचराः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; बहुवचन; समासः—द्वन्द्वः (चराः+अचराः = ‘moving and unmoving beings’)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Skanda Dialogue

Listener: Phālguna (Arjuna)

Visual Art Cues

Scene: The Mothers (Mātṛkā-gaṇas) approach and bestow themselves/their hosts upon Skanda; the cosmos is shown as pervaded by auspicious feminine presences across beings moving and unmoving.

Characters & Entities

• Mātṛgaṇa (Mātṛkās)
• Skanda (implied)
• Three worlds (Trailokya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Skanda’s power is not merely martial; it is upheld by the all-pervading Shakti embodied by the Mātṛkās.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named; the verse emphasizes cosmic pervasion by the Mother-goddesses.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a doctrinal-narrative statement about the Mātṛgaṇas.