Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

उद्वर्तनमलेनाथ नरं चक्रे गजाननम् । देवानां संस्तवैः पुण्यैः कृपयाभिपरिप्लुता

Transliteration

udvartanamalenātha naraṃ cakre gajānanam | devānāṃ saṃstavaiḥ puṇyaiḥ kṛpayābhipariplutā

Translation

Từ lớp bột hương khi xoa thoa, Nữ Thần nặn nên một người—Gajānana. Tràn đầy lòng từ mẫn, và cảm động trước những lời tán tụng công đức của chư thiên, nàng đã làm như vậy.

Word by Word

• उद्वर्तनमलेन: with the dirt/paste from the rubbing
• उद्वर्तनमलेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: उद्वर्तन + मल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (उद्वर्तनस्य मलः)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; आरम्भ/अनन्तरार्थक निपात (then)

• नरम्: a man
• नरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन

• चक्रे: she made/created
• चक्रे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• गजाननम्: Gajānana (elephant-faced one)
• गजाननम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गज + आनन (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—कर्मधारय (गज-आननः)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; षष्ठी (6th), बहुवचन

• संस्तवैः: with praises
• संस्तवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: संस्तव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; तृतीया (3rd), बहुवचन

• पुण्यैः: holy/meritorious
• पुण्यैः: Karana (Instrument-qualifier/करण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; तृतीया (3rd), बहुवचन; 'संस्तवैः' इत्यस्य विशेषण

• कृपया: with compassion
• कृपया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया (3rd), एकवचन

• अभिपरिप्लुता: overwhelmed/filled (with compassion)
• अभिपरिप्लुता: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि + परि + प्लु (धातु) → अभिपरिप्लुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'देवी' (पूर्वश्लोके) इत्यस्य विशेषण

Speaker

Nārada (narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mandaragiri (Devī-sannidhi)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devas / narrative-frame listener

Visual Art Cues

Scene: Devī gathers the fragrant udvartana paste from her limbs, shapes it into a human form; the figure awakens as Gajānana—radiant, auspicious, with hints of elephantine destiny; devas’ hymns continue in the background, and Devī’s face shows compassion.

Characters & Entities

• Devī (Pārvatī)
• Gajānana (Gaṇeśa)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devī’s compassion responds to sincere stuti; divine power can manifest protectors (like Gajānana) to remove obstacles and uphold dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the emphasis is on Devī’s creative act and its cosmic purpose.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it narrates udvartana (anointing) and the sacred consequence arising from it.