Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 41

Devanagari script

ज्ञानपूते ज्ञानजले रागद्वेषमलापहे । यः स्नाति मानसे तीर्थे स याति परमां गतिम्

Transliteration

jñānapūte jñānajale rāgadveṣamalāpahe | yaḥ snāti mānase tīrthe sa yāti paramāṃ gatim

Translation

Ai tắm gội trong thánh địa của tâm—được thanh lọc bởi trí tuệ, trong dòng nước trí tuệ rửa sạch vết nhơ của ái nhiễm và sân hận—người ấy đạt đến cảnh giới tối thượng.

Word by Word

• ज्ञान-पूते: in the knowledge-purified (place/water)
• ज्ञान-पूते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + पूत (पू धातु, क्त कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (ज्ञानेन पूतः/ज्ञानपूतः)

• ज्ञान-जले: in the water of knowledge
• ज्ञान-जले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (ज्ञानरूपं जलम्/ज्ञानेन सम्बद्धं जलम्)

• राग-द्वेष-मल-अपहे: in that which removes the impurity of attachment and aversion
• राग-द्वेष-मल-अपहे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: राग (प्रातिपदिक) + द्वेष (प्रातिपदिक) + मल (प्रातिपदिक) + अपह (अपहृ धातु से, अपह/अपहिन् प्रातिपदिक ‘remover’)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (रागद्वेषयोः मलस्य अपहः)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

• स्नाति: bathes
• स्नाति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• मानसे: in the mental (inner)
• मानसे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; विशेषण (तीर्थे इति विशेष्यस्य)

• तीर्थे: at the sacred ford/place
• तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अन्वय-सर्वनाम (correlative pronoun)

• याति: goes, attains
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (गतिम् इति)

• गतिम्: state, destination
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mānasa-tīrtha (Jñāna-jala)

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī

Visual Art Cues

Scene: A luminous inner lake within the heart/lotus; the bather is the mind itself, stepping into translucent ‘waters’ made of scriptural syllables; dark stains labeled rāga and dveṣa dissolve into light; a path of radiance rises upward signifying paramā gati.

Characters & Entities

• Mānasa Tīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner purification through jñāna is a true pilgrimage-bath that leads to the highest spiritual attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘Mānasa Tīrtha’—the inner sacred ford of the mind—is glorified as superior through knowledge.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna is reinterpreted as bathing in jñāna—cultivating knowledge that removes rāga and dveṣa.