Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 61

Devanagari script

अरुणोपि च तत्काले कालज्ञो ऽश्वानकालयत् । जगत्स्वास्थ्यमवापोच्चैः पूर्ववद्भानुसंचरैः

Transliteration

aruṇopi ca tatkāle kālajño 'śvānakālayat | jagatsvāsthyamavāpoccaiḥ pūrvavadbhānusaṃcaraiḥ

Translation

Bấy giờ Aruṇa cũng—người biết đúng thời—đã thắng cương những tuấn mã của Thần Mặt Trời. Khi Bhānu vận hành như trước, thế gian lại được an hòa và trật tự.

Word by Word

• अरुणः: Aruṇa
• अरुणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेष्य (proper name/agent)

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ (also/even)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• तत्काले: at that time
• तत्काले: Adhikarana (Location/Time अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुष-समास (तस्मिन् काले)

• कालज्ञः: knower of the time
• कालज्ञः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: काल (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण; तत्पुरुष (कालं जानाति)

• अश्वान्: horses
• अश्वान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• अकालयत्: set (them) in motion / urged
• अकालयत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कल् (कल्/कलयति) (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense in usage: ‘to set in motion/urge’

• जगत्स्वास्थ्यम्: the well-being of the world
• जगत्स्वास्थ्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + स्वास्थ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष (जगतः स्वास्थ्यम्)

• अवाप: obtained/attained
• अवाप: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √आप् (आप्नोति) (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• उच्चैः: highly / loudly / aloft
• उच्चैः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: उच्चैः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण अव्यय (adverb)

• पूर्ववत्: as before
• पूर्ववत्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्ववत् (अव्यय)
• Form: उपमान/रीतिवाचक अव्यय (as before)

• भानुसंचरैः: by the sun’s movements/courses
• भानुसंचरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भानु (प्रातिपदिक) + संचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; तत्पुरुष (भानोः संचराः)

Speaker

Vyāsa (narrative voice; speaker not explicitly marked in this verse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (typical frame; not explicit here)

Visual Art Cues

Scene: Aruṇa, radiant and red-hued, yokes the Sun’s horses; Sūrya’s chariot resumes its ordained path; the world below regains balance and health.

Characters & Entities

• Aruṇa
• Sūrya (Bhānu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When time and duty (kāla-dharma) are set in motion correctly, harmony and well-being naturally return to the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is within the Kāśīkhaṇḍa context, but this particular line emphasizes cosmic order rather than naming a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it is a narrative statement about the Sun’s proper course restoring well-being.