Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 6

Devanagari script

नियन्ता सर्वभूतानां योसौ दण्डधरः प्रभुः । स किं दंडयितुं नालमेकं तं ग्रावमात्रकम्

Transliteration

niyantā sarvabhūtānāṃ yosau daṇḍadharaḥ prabhuḥ | sa kiṃ daṃḍayituṃ nālamekaṃ taṃ grāvamātrakam

Translation

Đấng Chúa tể điều ngự muôn loài, bậc tối thượng cầm trượng hình—lẽ nào Ngài lại không đủ năng lực trừng phạt cả kẻ chỉ như một viên sỏi nhỏ?

Word by Word

• नियन्ता: controller, restrainer
• नियन्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नि-यम् (धातु) + तृ (कृत् प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्तृवाचक-तृन्त (agent noun)

• सर्वभूतानाम्: of all beings
• सर्वभूतानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वेषां भूतानाम्)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धसूचक-यत्

• असौ: that (person), he
• असौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: असद्/अदस् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशार्थक सर्वनाम

• दण्डधरः: staff-bearer
• दण्डधरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक) + धर (धृ धातु से)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (दण्डं धरति इति)

• प्रभुः: lord
• प्रभुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• किम्: why? / what?
• किम्: Sambandha (सम्बन्ध/Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक (interrogative particle)

• दण्डयितुम्: to punish
• दण्डयितुम्: Karma (कर्म) / Purpose (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: दण्डय् (धातु; दण्ड + णिच्)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive); क्रियार्थक अव्ययभाव

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• अलम्: sufficient, capable
• अलम्: Prayojana/Qualification (विशेषणार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: अलम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; पर्याप्त्यर्थक (sufficiency)

• एकम्: one
• एकम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; निर्देशात्मक विशेषण

• ग्रावमात्रकम्: a mere stone (stone-sized thing)
• ग्रावमात्रकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ग्राव (प्रातिपदिक) + मात्रक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (ग्रावस्य मात्रकः = stone-sized/only a stone)

Speaker

Unnamed sage (context: speaking to Lopāmudrā)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic Śiva-like sovereign holding a staff (daṇḍa), seated as judge of beings; Kāśī’s ghāṭs and a luminous sacred boundary implied; a tiny pebble at his feet symbolizes even the smallest offender.

Characters & Entities

• Daṇḍadhara (Lord of punishment/discipline)
• Īśvara (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine governance is absolute; no obstructing force is too small or too great to be restrained by the Lord.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī/Avimukta by implication, since the discourse is within Kāśīkhaṇḍa and concerns the Lord’s protecting power.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it asserts a doctrine of divine protection and justice.