Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 86

Devanagari script

स्तुत्वा नत्वार्चयित्वा च यथाशक्ति यथामति । अविमुक्ते विमुक्तेशं स्तूयते नम्यतेऽर्च्यते

Transliteration

stutvā natvārcayitvā ca yathāśakti yathāmati | avimukte vimukteśaṃ stūyate namyate'rcyate

Translation

Tùy theo sức mình và sự hiểu biết, với lời tán thán, cúi lạy và phụng thờ—hãy tán thán, đảnh lễ và thờ phụng Vimukteśa tại Avimukta.

Word by Word

• स्तुत्वा: having praised
• स्तुत्वा: Kriya-viseshana (Absolutive)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), धातु-स्तु; ‘स्तुत्वा’

• नत्वा: having bowed
• नत्वा: Kriya-viseshana (Absolutive)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), धातु-नम्; ‘नत्वा’

• अर्चयित्वा: having worshipped
• अर्चयित्वा: Kriya-viseshana (Absolutive)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), धातु-अर्च्

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• यथा-शक्ति: according to one’s ability
• यथा-शक्ति: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणम्—‘शक्त्यानुसारम्/यथाशक्ति’

• यथा-मति: according to one’s understanding
• यथा-मति: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय) + मति (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणम्—‘मत्यानुसारम्/यथामति’

• अविमुक्ते: in Avimukta (Kāśī)
• अविमुक्ते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे (स्थाननाम), सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; ‘अविमुक्ते’ = अविमुक्त-क्षेत्रे

• विमुक्त-ईशम्: Vimukteśa (Lord of the liberated)
• विमुक्त-ईशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विमुक्त + ईश (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘विमुक्तानाम् ईशः’)

• स्तूयते: is praised
• स्तूयते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोगः (Passive)

• नम्यते: is bowed to
• नम्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोगः (Passive)

• अर्च्यते: is worshipped
• अर्च्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोगः (Passive)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vimukteśa/Avimukteśvara in Avimukta

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-seeking audience (not specified in excerpt)

Visual Art Cues

Scene: A sequence-like depiction: devotee recites a hymn, then prostrates, then offers flowers to Vimukteśa in Avimukta; the scene highlights humble means—simple offerings, deep reverence.

Characters & Entities

• Vimukteśa (Avimukteśvara)
• Avimukta (Kāśī/Varanasi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere devotion—expressed through praise, prostration, and worship—when done with one’s best capacity, is upheld as the proper approach to liberation-granting Śiva.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta in Kāśī, the sacred zone where Vimukteśa/Avimukteśvara is specially worshipped.

What ritualistic prescription is mentioned?

Stuti (hymn/praise), namaskāra (bowing), and arcana (pūjā) performed yathāśakti—within one’s means.