Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 33

Devanagari script

भुंजानोऽतिथिशेषान्नमिहायुर्धनभाग्भवेत् । प्रणोद्यातिथिमन्नाशी किल्बिषी च गृहाश्रमी

Transliteration

bhuṃjāno'tithiśeṣānnamihāyurdhanabhāgbhavet | praṇodyātithimannāśī kilbiṣī ca gṛhāśramī

Translation

Ăn phần cơm còn lại sau khi khách đã dùng, người ta được trường thọ và phú túc ngay trong đời này. Nhưng gia chủ vừa ăn vừa xua đuổi khách thì chắc chắn bị nhiễm ô bởi tội lỗi.

Word by Word

• भुञ्जानः: eating
• भुञ्जानः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √भुज् (धातु) शानच् (वर्तमान-कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; वर्तमान-कृदन्त (present participle)

• अतिथि-शेष-अन्नम्: food left over by the guest
• अतिथि-शेष-अन्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अतिथि (प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक) + अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (अतिथेः शेषम् अन्नम्)

• इह: here; in this world
• इह: Adhikarana (Place/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-क्रियाविशेषण (locative adverb)

• आयुः: lifespan
• आयुः: Karma/Phala (Result/फल)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• धन-भाग्: a sharer/possessor of wealth
• धन-भाग्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धन (प्रातिपदिक) + भाग् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (धनस्य भागी)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• प्रणोद्य: having driven away
• प्रणोद्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + √नुद् (धातु) ल्यप् (अव्यय-कृदन्त)
• Form: अव्यय-कृदन्त (gerund/absolutive): ‘having driven away’

• अतिथिम्: the guest
• अतिथिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अतिथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• अन्न-आशी: one who eats food (after sending the guest away)
• अन्न-आशी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्न (प्रातिपदिक) + आशी (प्रातिपदिक; √अश् (धातु) णिनि/इन्-प्रत्ययार्थ ‘eater’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (अन्नम् अश्नाति इति)

• किल्बिषी: sinful
• किल्बिषी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: किल्बिषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘पापवान्’ अर्थे

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)

• गृह-आश्रमी: householder
• गृह-आश्रमी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक) + आश्रमिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (गृहाश्रमः यस्य/गृहाश्रमे स्थितः)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Inside a Kāśī home: the guest is served first; afterward the family eats the remaining food with gratitude; contrasting vignette shows a householder eating while a guest is turned away, shadowed by moral stain.

Characters & Entities

• Atithi (Guest)
• Gṛhastha (Householder)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Feed the guest first; personal enjoyment after hospitality becomes a source of blessing, while selfishness becomes sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is part of Kāśīkhaṇḍa’s dharma-teaching associated with life in sacred Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Atithi-pūjana through priority feeding, then partaking of atithiśeṣa (the remainder) as a dharmic order.