Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 18

Devanagari script

वाग्यतो गुर्वनुज्ञातो भुंजीतान्नमकुत्सयन् । एकान्नं न समश्नीयाच्छ्राद्धेऽश्नीयात्तथापदि

Transliteration

vāgyato gurvanujñāto bhuṃjītānnamakutsayan | ekānnaṃ na samaśnīyācchrāddhe'śnīyāttathāpadi

Translation

Giữ lời nói điều độ, và chỉ sau khi được thầy cho phép, hãy thọ thực mà không chê bai món ăn. Không nên dùng bữa chỉ có một món; nhưng trong lễ Śrāddha và khi gặp cảnh cấp bách, có thể thọ thực tùy nghi.

Word by Word

• वाक्: speech
• वाक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; वाक्-शब्दः (speech)

• यतः: restrained
• यतः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्—‘वाक्’ इत्यस्य; यतः = संयतः (restrained)

• गुरु: from the teacher
• गुरु: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; समासभङ्गे ‘गुरोः’ (from the teacher)

• अनुज्ञातः: permitted
• अनुज्ञातः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनु-ज्ञा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्तः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘अनुज्ञातः’ = permitted

• भुञ्जीत: should eat
• भुञ्जीत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष? (actually 3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; ‘he should eat’

• अन्नम्: food
• अन्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• अकुत्सयन्: without disparaging
• अकुत्सयन्: Kriya-visheshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कुत्स् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नञ्-पूर्वकः; ‘not censuring/without disparaging’

• एक-अन्नम्: a single (kind of) food
• एक-अन्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एक (प्रातिपदिक) + अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः—‘एकं अन्नम्’ (single kind of food)

• न: not
• न: Nishedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• समश्नीयात्: should eat (in that manner)
• समश्नीयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष? (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; ‘should eat together/mixingly’ (i.e., should not eat only one item exclusively)

• श्राद्धे: in a śrāddha rite
• श्राद्धे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन; ‘in śrāddha’

• अश्नीयात्: should eat
• अश्नीयात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष? (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्; ‘should eat’

• तथा: thus
• तथा: Kriya-visheshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb of manner: ‘thus/so’)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-कारक-अव्ययम् (also/even)

• अदि: (textual: unclear; likely ‘if’)
• अदि: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: अदि (अव्यय)
• Form: पाठभेद/अस्पष्ट-अव्ययम्; सम्भाव्यं ‘यदि’ (if) इति; मूलपाठे ‘अपदि’ इत्यपि दृश्यते

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A disciplined pilgrim-resident in Kāśī sits to eat after bowing to his guru/elder; he eats quietly without criticism, while a śrāddha setting in the background indicates permitted exceptions.

Characters & Entities

• Guru
• Śrāddha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Self-restraint and reverence—eat with humility, under guidance, without fault-finding.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader teaching belongs to Kāśī Khaṇḍa (Vārāṇasī/Kāśī), framing daily dharma for pilgrims and residents.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śrāddha is named as a context where certain normal food restrictions may be relaxed.