Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 80
Devanagari script
प्राणेश किं बहूक्तेन यदि प्राणैः प्रयोजनम् । तदाभिलषितं देहि प्राणा यास्यंत्यथान्यथा
Transliteration
prāṇeśa kiṃ bahūktena yadi prāṇaiḥ prayojanam | tadābhilaṣitaṃ dehi prāṇā yāsyaṃtyathānyathā
Translation
“Ôi đấng chủ của hơi thở thiếp, cần chi nhiều lời? Nếu chàng thật thương sinh mệnh thiếp, xin ban điều thiếp ước; bằng không, hơi thở này rồi cũng sẽ lìa xa.”
Word by Word
प्राणेशO lord of my life
प्राणेश:
Sambodhana (Address)
TypeNoun
Rootप्राण + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘lord of life/breath’)
किम्what?
किम्:
Sambandha (Interrogative)
TypeIndeclinable
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रश्न-अव्यय (interrogative particle: ‘what?’)
बहूक्तेनwith many words
बहूक्तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबहु + उक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः (‘with much speaking’)
यदिif
यदि:
Sambandha (Condition)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्त-अव्यय (conditional conjunction: ‘if’)
प्राणैःby/with (my) lives/breaths
प्राणैः:
Karana (Instrument/means)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
प्रयोजनम्need/purpose
प्रयोजनम्:
Karta (Predicate noun)
TypeNoun
Rootप्रयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अभिलषितम्the desired (thing)
अभिलषितम्:
Karma (Object apposition)
TypeNoun
Rootअभि + लष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP used substantively), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘desired (thing)’
देहिgive
देहि:
Kriya (Command)
TypeVerb
Rootदा (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
प्राणाःlives/breaths
प्राणाः:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
यास्यन्तिwill go/leave
यास्यन्ति:
Kriya (Main verb)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलृट् (Simple future), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर/विकल्प-अव्यय (particle: ‘then/otherwise’)
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
Adhikarana (Manner adverb)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formप्रकार-अव्यय (adverb: ‘otherwise’)
Speaker
Kalāvatī
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Kāśī
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: Śaunaka and sages
Visual Art Cues
Scene: Kalāvatī, eyes intense, speaks an urgent ultimatum to the king—either grant the desire or she will give up life; the court freezes in tense silence.
Characters & Entities
K
KalāvatīK
KingFAQs
Intensity of resolve can drive dharmic action, but it must be guided toward truly beneficial ends (hita).
None in this verse; it remains within the Kāśī Khaṇḍa setting.
None.