Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 180

Devanagari script

अशोकाख्यमिदं तीर्थं गंगाकेशव एष वै । मोक्षद्वारमिदं श्रेष्ठं स्वर्ग द्वारमिदं विदुः

Transliteration

aśokākhyamidaṃ tīrthaṃ gaṃgākeśava eṣa vai | mokṣadvāramidaṃ śreṣṭhaṃ svarga dvāramidaṃ viduḥ

Translation

Tīrtha này mang danh Aśoka, chính là Gaṅgā-Keśava. Nơi tối thắng này là ‘Cửa ngõ Giải thoát’; cũng được biết là ‘Cửa ngõ Thiên giới’.

Word by Word

• अशोकाख्यम्: named ‘Aśoka’
• अशोकाख्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अशोक-आख्य (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘तीर्थम्’ इति विशेषण; षष्ठी-तत्पुरुषः (अशोक इति आख्या यस्य)

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘तीर्थम्’ इति विशेषण

• तीर्थम्: holy ford; pilgrimage place
• तीर्थम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• गंगाकेशवः: Gaṅgā-Keśava
• गंगाकेशवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गंगा-केशव (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गंगायाः केशवः)

• एषः: this (one)
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक (indeed)

• मोक्षद्वारम्: gate to liberation
• मोक्षद्वारम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष-द्वार (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मोक्षस्य द्वारम्)

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘मोक्षद्वारम्’ इति विशेषण

• श्रेष्ठम्: excellent
• श्रेष्ठम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘मोक्षद्वारम्’ इति विशेषण

• स्वर्गद्वारम्: gate to heaven
• स्वर्गद्वारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग-द्वार (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वर्गस्य द्वारम्)

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘स्वर्गद्वारम्’ इति विशेषण

• विदुः: they know; they consider
• विदुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; ‘they know’ अर्थे

Speaker

Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa narrative convention)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aśoka tīrtha (Gaṅgā-Keśava)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A Gaṅgā-side tīrtha marked ‘Aśoka’: steps descending to the river, a small shrine of Gaṅgā-Keśava, and an ethereal archway labeled ‘Mokṣa-dvāra’ with a second luminous arch ‘Svarga-dvāra’; pilgrims offer lamps at dusk.

Characters & Entities

• Aśoka Tīrtha
• Gaṅgā
• Gaṅgā-Keśava
• Mokṣa
• Svarga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Approaching Gaṅgā-Keśava at Aśoka Tīrtha is celebrated as a direct threshold to higher destiny—culminating in liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Aśoka-named tīrtha identified with Gaṅgā-Keśava, praised as a mokṣa-dvāra in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit prescription appears; the verse primarily declares the tīrtha’s salvific status, implying pilgrimage and darśana.