Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 27

Devanagari script

पुण्यवानितरो वापि मम क्षेत्रस्य सेवया । मुक्तो भवति देवेशि नात्र कार्या विचारणा

Transliteration

puṇyavānitaro vāpi mama kṣetrasya sevayā | mukto bhavati deveśi nātra kāryā vicāraṇā

Translation

Dù người ấy có công đức hay không, chỉ cần phụng sự thánh địa của Ta, hỡi Nữ Thần của Đấng Tối Thượng, liền được giải thoát—chẳng cần nghi ngờ gì nữa.

Word by Word

• पुण्यवान्: virtuous, meritorious
• पुण्यवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पुण्यवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (masc. nom. sg., adjective)

• इतरः: another person, someone else
• इतरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इतर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (masc. nom. sg.)

• वा: or
• वा: Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle: 'or')

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-निपात (particle: 'also/even')

• मम: of me, my
• मम: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; सर्वनाम (gen. sg., pronoun)

• क्षेत्रस्य: of the sacred field (kṣetra)
• क्षेत्रस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन (neut. gen. sg.)

• सेवया: by service
• सेवया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सेवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन (fem. instr. sg.)

• मुक्तः: liberated, freed
• मुक्तः: Karta-predicate (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय) → मुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (masc. nom. sg.)

• भवति: becomes
• भवति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd sg. pres.)

• देवेशि: O goddess (lady of gods)
• देवेशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन (voc. sg.)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• अत्र: here, in this matter
• अत्र: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: 'here/in this matter')

• कार्या: necessary, to be done
• कार्या: Predicate adjective (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषण (fem. nom. sg., predicative: 'to be done/necessary')

• विचारणा: deliberation, inquiry
• विचारणा: Karta-predicate (कर्तृ/विधेय-नाम)
• Type: Noun
• Root: विचारणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (fem. nom. sg.)

Speaker

Kanakakuṇḍala (contextual: addressing his wife, referred to as deveśī in affectionate/honorific style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A devotional proclamation in Kāśī: the luminous kṣetra of Śiva, with pilgrims serving—sweeping ghāṭ steps, offering lamps—while the assurance of mokṣa is spoken to Devī.

Characters & Entities

• Kāśī-kṣetra
• kṣetra-sevā (service to the holy field)
• mukti (liberation)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Service to Kāśī-kṣetra is proclaimed as a direct cause of liberation, transcending ordinary calculations of personal merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī-kṣetra itself—presented as ‘My field’ whose service grants mokṣa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Kṣetra-sevā (service to the sacred region)—a broad prescription that can include temple service, tīrtha attendance, and dharmic conduct within Kāśī.