Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 110

Devanagari script

परमैश्वर्यजननी प्रज्ञा प्राज्ञा परापरा । प्रत्यक्षलक्ष्मीः पद्माक्षी परव्योमामृतस्रवा

Transliteration

paramaiśvaryajananī prajñā prājñā parāparā | pratyakṣalakṣmīḥ padmākṣī paravyomāmṛtasravā

Translation

Ngài là mẹ của quyền uy tối thượng; chính là Prajñā—trí tuệ gồm cả trực giác và phân biệt—siêu việt mà vẫn hiện hữu. Ngài là Lakṣmī hiển lộ, mắt như hoa sen, tuôn dòng cam lộ từ cõi trời tối thượng.

Word by Word

• परम-ऐश्वर्य-जननी: mother of supreme sovereignty
• परम-ऐश्वर्य-जननी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: परम (प्रातिपदिक) + ऐश्वर्य (प्रातिपदिक) + जननी (प्रातिपदिक; from √जन्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (परमस्य ऐश्वर्यस्य जननी)

• प्रज्ञा: wisdom, insight
• प्रज्ञा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रज्ञा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्राज्ञा: wise, learned
• प्राज्ञा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पर-अपरा: both supreme and not-supreme (transcendent and immanent)
• पर-अपरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक) + अपरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—द्वन्द्वः (पराऽपरा = both transcendent and immanent)

• प्रत्यक्ष-लक्ष्मीः: visible Lakṣmī herself
• प्रत्यक्ष-लक्ष्मीः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रत्यक्ष (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (प्रत्यक्षैव लक्ष्मीः)

• पद्माक्षी: lotus-eyed
• पद्माक्षी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पद्म (प्रातिपदिक) + अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—बहुव्रीहिः (पद्मे इव अक्षिणी यस्याः)

• पर-व्योम-अमृत-स्रवा: she who streams nectar from the highest heaven
• पर-व्योम-अमृत-स्रवा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक) + व्योम (प्रातिपदिक) + अमृत (प्रातिपदिक) + स्रव (प्रातिपदिक; from √स्रु)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (परव्योम्नः अमृतं स्रवति/स्रवयति)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sage interlocutor (not explicit)

Visual Art Cues

Scene: A lotus-eyed Devī as manifest Lakṣmī-wisdom, seated on a lotus above Kāśī’s skyline; from the ‘highest sky’ she pours streams of nectar that become blessings—golden prosperity for the righteous and luminous insight for seekers.

Characters & Entities

• Kāśī (Varanasi)
• Lakṣmī
• Devī (Goddess)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True prosperity is rooted in divine wisdom; the Goddess grants both worldly splendor and the nectar of higher realization.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Within Kāśīkhaṇḍa, the stuti supports Kāśī’s identity as a place where divine grace becomes ‘pratyakṣa’ (directly experienced).

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; devotional recitation and contemplation of these names is the implied sādhana.