Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 5

Devanagari script

नानापतत्रिसंघुष्टं नानामुनिजनोषितम् । तपःसंकेतनिलयमिवैकं संपदां पदम्

Transliteration

nānāpatatrisaṃghuṣṭaṃ nānāmunijanoṣitam | tapaḥsaṃketanilayamivaikaṃ saṃpadāṃ padam

Translation

Nơi ấy vang rền tiếng bầy chim muôn loài, lại có chúng hiền thánh—các bậc muni đa dạng—cư trú; tựa như một trú xứ duy nhất được ấn định cho khổ hạnh, thật là một tòa ngự của mọi phúc lộc thịnh vượng.

Word by Word

• नाना: various, many kinds of
• नाना: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverbial/qualificative indeclinable)

• पतत्रि: birds
• पतत्रि: Adhikaraṇa (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पतत्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सप्तमी-बहुवचन (Locative plural) (समासाङ्ग)

• संघुष्टम्: resounded (with)
• संघुष्टम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + घुष् (धातु) → संघुष्ट (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• नाना: various
• नाना: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नाना (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• मुनि: of sages
• मुनि: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचन (Genitive plural) (समासाङ्ग)

• जन: people
• जन: Viśeṣya (Head-noun in compound/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (समासाङ्ग)

• उषितम्: inhabited (by)
• उषितम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वस् (धातु) → उषित (कृदन्त, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• तपः: of austerity
• तपः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन (Genitive singular) (समासाङ्ग)

• संकेत: of the sign/mark (i.e., indication)
• संकेत: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संकेत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन (Genitive singular) (समासाङ्ग)

• निलयम्: abode of the sign of austerity
• निलयम्: Karma/Viśeṣya (Object/head-noun)
• Type: Noun
• Root: निलय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तपः-संकेत-निलयः = तपसः संकेतस्य निलयः)

• इव: like, as if
• इव: Sambandha (Comparative marker/उपमान)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमानवाचक (particle of comparison)

• एकम्: one, single
• एकम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन

• संपदाम्: of prosperities/wealths
• संपदाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: संपद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; षष्ठी-बहुवचन (Genitive plural)

• पदम्: place, abode, station
• पदम्: Karma/Viśeṣya (Object/head-noun)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-एकवचन

Speaker

Vyāsa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra ambience implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A serene sacred grove in Kāśī: many birds calling from layered trees; clusters of sages in simple bark garments; hermitages and fire-altars; an atmosphere of austerity that paradoxically radiates abundance.

Characters & Entities

• Skandavana
• Munis (sages)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Where sages reside and tapas is established, the land itself becomes a concentrated field of auspicious power and prosperity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Skandavana, portrayed as an ashram-like sacred domain of austerity.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite; the verse highlights tapas and saintly residence as the sanctifying principle.