Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 82

Devanagari script

अविमुक्तान्महाक्षेत्राद्विश्वेश समधिष्ठितात् । न च किंचित्क्वचिद्रम्यमिह ब्रह्मांडगोलके

Transliteration

avimuktānmahākṣetrādviśveśa samadhiṣṭhitāt | na ca kiṃcitkvacidramyamiha brahmāṃḍagolake

Translation

Ngoài Avimukta—thánh địa rộng lớn do Viśveśa ngự trị—trong toàn thể quả cầu vũ trụ này, không nơi nào có thể sánh bằng về sự thù thắng và mỹ diệu.

Word by Word

• अविमुक्तात्: from Avimukta
• अविमुक्तात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचनम्

• महा-क्षेत्रात्: from the great sacred region
• महा-क्षेत्रात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—कर्मधारयः (महच्च तत् क्षेत्रम्); नपुंसकलिङ्गम्, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचनम्

• विश्व-ईश: O Lord of the universe
• विश्व-ईश: Address (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः: विश्वस्य ईशः); पुल्लिङ्गम्, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचनम्

• समधिष्ठितात्: presided over; inhabited
• समधिष्ठितात्: Qualifier to source (विशेषण—अपादान)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + अधिष्ठित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: उपसर्गाः—सम् + अधि; क्त-प्रत्ययान्त (past participle); नपुंसकलिङ्गम्, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचनम्; ‘(महा)क्षेत्रात्’ इत्यस्य विशेषणम्

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपातः

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: Karta/Predicate nominal (कर्ता/विधेय)
• Type: Noun
• Root: किञ्चित् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अनिश्चितार्थे (anything)

• क्वचित्: anywhere
• क्वचित्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb: anywhere/sometime)

• रम्यम्: delightful
• रम्यम्: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘किञ्चित्’ इत्यस्य विशेषणम्

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्ययम् (adverb: here/in this world)

• ब्रह्माण्ड-गोलके: in the sphere of the cosmos
• ब्रह्माण्ड-गोलके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + गोलक (प्रातिपदिक)
• Form: समासः—तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः: ब्रह्माण्डस्य गोलकः); पुल्लिङ्गम्, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta Mahākṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cosmic map-like vision: the brahmāṇḍa as a sphere with many worlds, yet Avimukta shines at the center like a radiant lotus; Viśveśa presides, indicating unsurpassed sanctity.

Characters & Entities

• Avimukta
• Viśveśa (Śiva)
• Brahmāṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Avimukta’s greatness is absolute because it is divinely presided over; sacred space is defined by divine immanence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta Mahākṣetra (Kāśī), declared unsurpassed in the cosmos.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is a superlative praise (māhātmya) of Avimukta’s status.