Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

Devanagari script

मित्राणां हि कलत्रं त्वं धर्मस्त्वं सर्वबंधुषु । त्वत्तो नान्यज्जगत्यस्मिन्नारायण चराचरे

Transliteration

mitrāṇāṃ hi kalatraṃ tvaṃ dharmastvaṃ sarvabaṃdhuṣu | tvatto nānyajjagatyasminnārāyaṇa carācare

Translation

Với bằng hữu, Ngài thân thiết như người phối ngẫu; giữa mọi quyến thuộc, Ngài chính là dharma. Trong thế gian này—hữu động và bất động—hỡi Nārāyaṇa, ngoài Ngài ra không có gì khác.

Word by Word

• मित्राणाम्: of friends
• मित्राणाम्: Genitive relation (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• हि: indeed
• हि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle/emphasis)

• कलत्रम्: spouse/consort
• कलत्रम्: Predicate nominative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: कलत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• धर्मः: dharma; righteousness
• धर्मः: Predicate nominative (विधेय)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सर्वबन्धुषु: among all relatives
• सर्वबन्धुषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + बन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः (सर्वे बन्धवः)

• त्वत्तः: from you
• त्वत्तः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• अन्यत्: anything else
• अन्यत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• जगति: in the world
• जगति: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• नारायण: O Nārāyaṇa
• नारायण: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• चराचरे: in (the realm of) moving and unmoving beings
• चराचरे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चर (प्रातिपदिक) + अचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (चरं च अचरं च)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim in Kāśī looks upon crowds—friends, relatives, ascetics, animals—and perceives one Nārāyaṇa pervading all; dharma appears as a radiant thread binding relationships into devotion.

Characters & Entities

• Nārāyaṇa
• Kāśī (context)
• Viśveśvara (contextual praise)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

God alone is the ultimate relationship and support; all bonds find their truth and dharma in Him.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī by contextual placement in the Kāśīkhaṇḍa, where the Lord is praised as the all-pervading reality.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a theological declaration supporting single-pointed devotion (bhakti) and reliance on the Lord.