Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 71

Devanagari script

ततः कोलाहलो जातः प्रमथासुरसैन्ययोः । तेन शब्देन महता शुक्रः शंभूदरे स्थितः

Transliteration

tataḥ kolāhalo jātaḥ pramathāsurasainyayoḥ | tena śabdena mahatā śukraḥ śaṃbhūdare sthitaḥ

Translation

Bấy giờ giữa đoàn Pramatha và quân Asura nổi lên một cơn náo động lớn. Bởi tiếng gầm vang dội ấy, Śukra—đang ở trong bụng của Śambhu—liền bị lay động thức tỉnh.

Word by Word

• ततः: thereupon/then
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — अपादान/हेतु-अर्थे; ‘तस्मात्/तदनन्तरम्’ (thereupon/thereafter)

• कोलाहलः: uproar, tumult
• कोलाहलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कोलाहल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• जातः: arose/was born
• जातः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘उत्पन्नः’ (arisen)

• प्रमथासुरसैन्ययोः: of the armies of the Pramathas and the Asuras
• प्रमथासुरसैन्ययोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रमथ + असुर + सैन्य (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (प्रमथानां च असुराणां च सैन्ययोः); नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), द्विवचन

• तेन: by that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• शब्देन: sound, noise
• शब्देन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शब्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• महता: great, loud
• महता: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘शब्देन’)

• शुक्रः: Śukra (Venus; Bhārgava)
• शुक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• शंभूदरे: in Śambhu’s belly
• शंभूदरे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शंभु + उदर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (शंभोः उदरम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• स्थितः: was situated/remained
• स्थितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अवस्थितः’ (being situated)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis of Naimiṣāraṇya (typical frame)

Visual Art Cues

Scene: A roaring clash between Śiva’s pramatha-gaṇas and asura ranks; within the vast, serene form of Śambhu, Śukra is shown awakening, stirred by the thunderous sound.

Characters & Entities

• Pramatha
• Asura
• Śukra
• Śambhu

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic conflicts reverberate through divine realms; even sages and gods respond as dharma’s drama unfolds under Śiva’s sovereignty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the textual context; the verse itself is mythic-narrative rather than tīrtha-description.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.