Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 9

Devanagari script

लिंगं संस्थाप्य सुमहन्नक्षत्रेश्वर संज्ञितम् । वारणायास्तटे रम्ये संगमेश्वरसन्निधौ

Transliteration

liṃgaṃ saṃsthāpya sumahannakṣatreśvara saṃjñitam | vāraṇāyāstaṭe ramye saṃgameśvarasannidhau

Translation

Họ đã an lập một Liṅga vô cùng vĩ đại, mang danh Nakṣatreśvara, trên bờ đẹp của sông Vāraṇā, gần kề thánh địa Saṅgameśvara.

Word by Word

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• संस्थाप्य: having स्थापित/installed
• संस्थाप्य: Kriya-visheṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + सम्-उपसर्ग (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘सम्-स्था’—‘having स्थापित/established’

• सुमहत्: very great
• सुमहत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु- (उपसर्ग/उपपद) + महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)

• नक्षत्रेश्वर: Nakṣatreśvara (Lord of the Nakṣatras)
• नक्षत्रेश्वर: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नक्षत्र (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘नक्षत्राणाम् ईश्वरः’)

• संज्ञितम्: named/called
• संज्ञितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-ज्ञा (धातु) (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘called/named’

• वारणायाः: of (the river) Vāraṇā
• वारणायाः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वारणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• तटे: on the bank
• तटे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन

• रम्ये: beautiful
• रम्ये: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• संगमेश्वरसन्निधौ: in the presence of Saṅgameśvara
• संगमेश्वरसन्निधौ: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संगम (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक) + सन्निधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (संगमेश्वरस्य सन्निधौ) षष्ठी-तत्पुरुष-समासः

Speaker

Narrator (Gaṇas’ account)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nakṣatreśvara (near Saṅgameśvara on Vāraṇā-taṭa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages / or a primary interlocutor within Kāśī-khaṇḍa frame (contextual)

Visual Art Cues

Scene: On a verdant riverbank of the Vāraṇā, sages/attendants install a towering, radiant liṅga labeled Nakṣatreśvara, with Saṅgameśvara’s shrine nearby; water glints, lamps and flowers surround the pedestal, and the confluence atmosphere feels charged with sanctity.

Characters & Entities

• Nakṣatreśvara Liṅga
• Vāraṇā River
• Saṅgameśvara
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred power is anchored through installation of the Liṅga; geography becomes theology in Kāśī’s landscape.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nakṣatreśvara Liṅga at the Vāraṇā riverbank, near Saṅgameśvara in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-pratiṣṭhā (installation of a Śiva-liṅga) is described; associated worship is implied.