Home›Skanda Purana›Kashi Khanda›Purva Ardha›Adhyaya 15›Shloka 34
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 34

Devanagari script

धिग्धिगेतदधिकर्द्धि चेष्टितं चंक्रमेक्षणविलक्षितं यतः । वीक्षते क्षणमचारुचक्षुषा घातितेन विपदःपदेन च

Transliteration

dhigdhigetadadhikarddhi ceṣṭitaṃ caṃkramekṣaṇavilakṣitaṃ yataḥ | vīkṣate kṣaṇamacārucakṣuṣā ghātitena vipadaḥpadena ca

Translation

Đáng chê thay sự gắng gượng bồn chồn cầu phú quý quá độ—thói lang thang đi lại và liếc nhìn khắp nơi. Vì chỉ một thoáng nhìn bằng đôi mắt không đẹp, không điều phục, cùng với một bước đặt trên nẻo đường hiểm nguy, cũng đủ quật ngã con người vào cảnh tai ương.

Word by Word
धिग्fie!
धिग्:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootधिग् (अव्यय)
Formनिन्दार्थक-अव्यय (particle of censure)
धिग्fie again!
धिग्:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootधिग् (अव्यय)
Formनिन्दार्थक-अव्यय (repetition for emphasis)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neuter, Nom./Acc., Sg.)
अधिक-ऋद्धिexcessive prosperity
अधिक-ऋद्धि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeNoun
Rootअधिक (प्रातिपदिक) + ऋद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (F., Nom./Acc., Sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः (excess + prosperity)
चेष्टितम्deed, conduct
चेष्टितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचेष्टित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √चेष्ट् (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neut., Nom./Acc., Sg.); क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle used as noun: 'act/deed')
चंक्रम-ईक्षण-विलक्षितम्distinguished by restless glances/roaming looks
चंक्रम-ईक्षण-विलक्षितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचंक्रम (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक) + विलक्षित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √लक्ष् + वि + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Neut., Nom./Acc., Sg.); बहुपद-तत्पुरुषः (marked by roaming/glancing)
यतःbecause, from which
यतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय)
Formहेतौ-अव्यय (causal indeclinable: 'because/from which')
वीक्षतेhe/she looks
वीक्षते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वीक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद (Present, 3rd sg., Ātmanepada)
क्षणम्for a moment
क्षणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Acc., Sg.); कालवाचक (time-accusative)
अचारु-चक्षुषाwith an unlovely eye
अचारु-चक्षुषा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअचारु (प्रातिपदिक) + चक्षुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Neut., Instr., Sg.); कर्मधारयः ('not-beautiful' + 'eye')
घातितेनby one who has been struck/afflicted
घातितेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootघातित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √हन्/घात् (धातु) + णिच् + क्त)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Instr., Sg.); क्त-प्रत्ययान्त (causative PPP: 'made to strike/kill')
विपदः-पदेनby the step/place of calamity
विपदः-पदेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविपद् (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (Neut., Instr., Sg.); षष्ठी-तत्पुरुषः ('of calamity' + 'foot/step/place')
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
Speaker

Skanda (deduced: Kāśī-khaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A moral tableau: a traveler with darting eyes and hurried steps approaches a broken, thorny path; shadows of wealth and distractions lure him, while a calm ascetic points toward a steady, lamp-lit path leading to a Śiva-liṅga cityscape of Kāśī.

FAQs

Uncontrolled striving and undisciplined sense-gazing lead to downfall; steadiness and restraint protect dharma.

The verse is within the Kāśī-khaṇḍa’s broader glorification of Kāśī (Vārāṇasī), though this line itself is a general moral warning.

No explicit rite is stated here; the emphasis is ethical restraint (indriya-nigraha) as a dhārmic discipline.

←Previous Verse
Next Verse→