Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 13

Devanagari script

पुरुषायितसंज्ञेन तप्तं यत्तपसाधुना । भवतीभिस्ततः पुंस्त्वमिच्छया वो भविष्यति

Transliteration

puruṣāyitasaṃjñena taptaṃ yattapasādhunā | bhavatībhistataḥ puṃstvamicchayā vo bhaviṣyati

Translation

“Vì các nàng đã đúng pháp tu hành khổ hạnh mang danh Puruṣāyita, nên theo chính nguyện ước của các nàng, trạng thái nam tính (puṁstva) sẽ đến với các nàng.”

Word by Word

• पुरुषायितसंज्ञेन: by/with the name ‘Puruṣāyita’
• पुरुषायितसंज्ञेन: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Adjective
• Root: पुरुषायित (पुरुष + आयित; प्रातिपदिक) + संज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (संज्ञ-शब्दः), तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; तत्पुरुषः—‘पुरुषायित-नाम्ना’

• तप्तम्: performed
• तप्तम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तप् (धातु) (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (तपः) सह विशेषण

• यत्: which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/Means/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• साधुना: by the virtuous one/saint
• साधुना: Karana (Agent/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: साधु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• भवतीभिः: by you (ladies)
• भवतीभिः: Karana (Agent/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भवती (सर्वनामवत्/प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; आदरार्थक-प्रयोग (honorific ‘you’ feminine)

• ततः: therefore
• ततः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), हेत्वर्थ/अनन्तरार्थक

• पुंस्त्वम्: manhood/male state
• पुंस्त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुंस्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इच्छया: by (your) wish
• इच्छया: Karana (Means/Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इच्छा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• वः: for you/of you
• वः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• भविष्यति: will be
• भविष्यति: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Śrī Viśveśvara (continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nakṣatreśvara / Puruṣāyita-tapas site (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: The tapas-performing devotees; and the text’s audience

Visual Art Cues

Scene: Viśveśvara declares the fruit of Puruṣāyita-tapas: the devotees’ wished-for manhood will arise; the scene shows a divine pronouncement with subtle symbolic metamorphosis—star motifs, shifting silhouettes, and a radiant blessing descending.

Characters & Entities

• Viśveśvara
• Puruṣāyita
• Kumārikās

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas grants transformative power under divine sanction; even embodied states are shown as subordinate to dharma and the Lord’s grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The boon is spoken by Viśveśvara within the Kāśī-khaṇḍa setting, reinforcing Kāśī as the place where extraordinary spiritual results manifest.

What ritualistic prescription is mentioned?

The observance/austerity termed ‘Puruṣāyita’ is referenced as the causal practice leading to the boon.