Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 29

Devanagari script

पश्चाद्दक्षेण शप्तोपि मासोने क्षयमाप्य च । आप्याय्यतेसौ कलया पुनरेव तया शशी

Transliteration

paścāddakṣeṇa śaptopi māsone kṣayamāpya ca | āpyāyyatesau kalayā punareva tayā śaśī

Translation

Về sau, tuy bị Dakṣa nguyền rủa nên hao mòn từng tháng, vầng trăng ấy vẫn được chính phần kalā ấy nuôi dưỡng và phục hồi trở lại.

Word by Word

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• दक्षेण: by Dakṣa
• दक्षेण: Karaṇa (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; (दक्षप्रजापतिना)

• शप्तः: cursed
• शप्तः: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शप् (धातु)
• Form: कर्मणि क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (शशी)

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle: ‘also/even’)

• मासोने: in the month’s waning
• मासोने: Adhikaraṇa (Location-Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मास-ऊन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘in (the period) of a month’s waning/deficiency’

• क्षयम्: decline
• क्षयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आप्य: having reached
• आप्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ-√आप् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having reached/attained’

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• आप्याय्यते: is replenished
• आप्याय्यते: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√प्यै / √प्या (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; ‘is nourished/increases’

• सः: he/that one
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (शशी)

• कलया: by (that) digit/portion
• कलया: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• पुनः: again
• पुनः: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (adverb: again)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• तया: by that
• तया: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; (कलया)

• शशी: the moon
• शशी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शशिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context) to Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Soma’s kalā-restoration (Kāśī theological motif)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage audience

Visual Art Cues

Scene: A visual cycle: Soma wanes across lunar phases under Dakṣa’s curse, then is replenished by Śiva’s kalā; the crescent returns, symbolizing hope and cosmic balance.

Characters & Entities

• Dakṣa
• Soma (Śaśī/Candra)
• Kalā (lunar phase)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Decline and renewal are woven into cosmic law; grace provides restoration even amid curses and consequences.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly supports Avimukta-Kāśī’s Candreśvara tradition by explaining Soma’s recurring renewal.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicit; it explains the monthly cycle (kṣaya and āpyāyana) as a dharmic-cosmic principle.