Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 2

Devanagari script

अस्यां प्रभंजनो नाम जगत्प्राणोदिगीश्वरः । आराध्य श्रीमहादेवं दिक्पालत्वमवाप्तवान्

Transliteration

asyāṃ prabhaṃjano nāma jagatprāṇodigīśvaraḥ | ārādhya śrīmahādevaṃ dikpālatvamavāptavān

Translation

Tại đây, Prabhañjana—tức Vāyu, hơi thở sinh mệnh của thế gian và chúa tể các phương—sau khi phụng thờ Śrī Mahādeva, đã chứng đắc chức vị Dikpāla, vị hộ thần trấn giữ phương hướng.

Word by Word

• अस्याम्: in this (place)
• अस्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: idam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (pronoun form)

• प्रभंजनः: Prabhañjana (name of a being/wind)
• प्रभंजनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: prabhaṃjana (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्

• नाम: by name
• नाम: Sambandha/Specifier (नाम-निर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: nāman (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; नाम-शब्दः (particle indicating ‘by name’)

• जगत्प्राणोदिगीश्वरः: lord of the directions, (as) life-breath of the world
• जगत्प्राणोदिगीश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: jagat-prāṇa-dik-īśvara (प्रातिपदिक; जगत् + प्राण + दिक् + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः (निर्धारण/सम्बन्ध-तत्पुरुष)

• आराध्य: having worshipped
• आराध्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ā-rādh (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘आराध्य’ = ‘आराधनं कृत्वा’; धातुः √राध् (to please/worship) उपसर्गः आ-

• श्रीमहादेवम्: Śrī Mahādeva (Shiva)
• श्रीमहादेवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: śrī-mahādeva (प्रातिपदिक; श्री + महादेव)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (2nd/Accusative), एकवचनम्; कर्मधारय-समासः

• दिक्पालत्वम्: the status of a guardian of the directions
• दिक्पालत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: dik-pāla-tva (प्रातिपदिक; दिक् + पाल + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; भाववाचक-त्व-प्रत्ययान्त

• अवाप्तवान्: obtained/attained
• अवाप्तवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: ava-āp (धातु)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त (past active participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; √आप् (to obtain) उपसर्गः अव-

Speaker

Narrator voice within Kāśīkhaṇḍa (deduced as Skanda)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Vāyu/Prabhañjana, personified as a radiant deva with flowing scarves and wind-swirls, stands before Mahādeva in Kāśī, receiving the insignia of a dikpāla amid billowing banners and sacred lamps.

Characters & Entities

• Prabhañjana (Vāyu)
• Mahādeva (Śiva)
• Dikpāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even cosmic powers gain authority through devotion to Mahādeva—Śiva-worship is presented as the source of divine offices and order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Vāyu-associated spot in Kāśī connected with Pavaneśvara, where Vāyu’s worship is remembered.

What ritualistic prescription is mentioned?

Ārādhana (worship) of Mahādeva is the implied practice.