Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 121

Devanagari script

संस्मरन्कामधेनुं वै स्मरणेनैव तत्क्षणे । आगता तत्र सा धेनुर्धर्मारण्ये पवित्रके

Transliteration

saṃsmarankāmadhenuṃ vai smaraṇenaiva tatkṣaṇe | āgatā tatra sā dhenurdharmāraṇye pavitrake

Translation

Vừa tưởng niệm Kāmadhenu, chỉ nhờ chính niệm ấy mà ngay tức khắc nàng hiện đến—tại Dharmāraṇya linh thiêng, nơi thanh tịnh và tẩy sạch.

Word by Word

• संस्मरन्: remembering
• संस्मरन्: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्√स्मृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कामधेनुम्: Kāmadhenu (wish-cow)
• कामधेनुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कामधेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• स्मरणेन: by remembrance
• स्मरणेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करणार्थ (by means of)

• एव: just/only
• एव: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (restrictive particle)

• तत्क्षणे: at that very moment
• तत्क्षणे: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सप्तमी-तत्पुरुष: तस्मिन् क्षणे), पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• आगता: came/arrived
• आगता: Kriya (Predicate/क्रिया-भाव)
• Type: Verb
• Root: आ√गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past participle used predicatively), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Place locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• धेनुः: the cow
• धेनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• धर्मारण्ये: in Dharmāraṇya
• धर्मारण्ये: Adhikarana (Place locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्मारण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; स्थानवाचक

• पवित्रके: holy/sacred
• पवित्रके: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पवित्रक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (of धर्मारण्ये)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sage or deity remembers Kāmadhenu; at once she appears in Dharmāraṇya—radiant cow with celestial aura, surrounded by a sanctified forest atmosphere.

Characters & Entities

• Kāmadhenu
• Dharmāraṇya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In a sanctified realm, sincere remembrance and devotion can swiftly invoke divine assistance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is praised as a pavitra (purifying) sacred forest where divine beings respond immediately.

What ritualistic prescription is mentioned?

Smaraṇa (devout remembrance) is implicitly upheld as a potent spiritual practice.