Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 12

Devanagari script

यम उवाच । तीर्थरूपमिदं क्षेत्रं प्रसादाद्देवकीसुत । त्वत्तोषविधिना चाद्य कृपया च शिवस्य च

Transliteration

yama uvāca | tīrtharūpamidaṃ kṣetraṃ prasādāddevakīsuta | tvattoṣavidhinā cādya kṛpayā ca śivasya ca

Translation

Diêm Vương nói: Hỡi con của Devakī, nhờ ân phúc từ bi của Ngài mà miền đất này trở thành một tīrtha chân thật. Hôm nay, do nghi lễ làm đẹp lòng Ngài và cũng nhờ lòng thương xót của Śiva, sự linh thiêng của nơi đây đã hiển lộ trọn vẹn.

Word by Word

• यमः: Yama
• यमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तीर्थरूपम्: having the form of a tīrtha (pilgrimage-place)
• तीर्थरूपम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; विशेषण

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd Nom/Acc), एकवचन; सर्वनाम, विशेषण

• क्षेत्रम्: sacred field/place
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• प्रसादात्: by (your) grace; from favor
• प्रसादात्: Hetu/Apadana (Cause/Source/हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• देवकीसुत: O son of Devakī (Kṛṣṇa)
• देवकीसुत: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवकी (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• त्वत्: of you/your
• त्वत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-सम्बन्धे (genitival relation) अव्यक्त-रूप; (समासपूर्वपद)

• तोषविधिना: by the method of pleasing (you)
• तोषविधिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तोष (प्रातिपदिक) + विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• अद्य: today/now
• अद्य: Kala-adhikarana (Time adjunct/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

• कृपया: by compassion
• कृपया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• शिवस्य: of Śiva
• शिवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

Speaker

Yama

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Yama addresses Viṣṇu (Devakī-suta) acknowledging that the forest-region has become a tīrtha through Viṣṇu’s favor and Śiva’s compassion; a sanctification moment in a sacred grove.

Characters & Entities

• Yama
• Devakīsuta (Kṛṣṇa/Vişṇu)
• Śiva
• Dharmāraṇya
• Tīrtha
• Kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A place becomes a true tīrtha through divine grace and sincere rites that please the deity, supported by Śiva’s compassion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya-kṣetra, presented as a tīrtha by the favor of Devakīsuta and Śiva.

What ritualistic prescription is mentioned?

A “tvattoṣa-vidhi”—a rite or method of worship that pleases the Lord—though the exact ritual details are not specified in this verse.