Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 56

Devanagari script

प्रमादादशुचि स्मृत्वा द्विराचांतः शुचिर्भवेत् । दंतधावनं प्रकुर्वीत यथोक्त धर्मशास्त्रतः । आचांतोऽप्यशुचिर्यस्मादकृत्वा दंतधावनम्

Transliteration

pramādādaśuci smṛtvā dvirācāṃtaḥ śucirbhavet | daṃtadhāvanaṃ prakurvīta yathokta dharmaśāstrataḥ | ācāṃto'pyaśuciryasmādakṛtvā daṃtadhāvanam

Translation

Nếu do sơ suất mà nhớ đến điều bất tịnh, thì làm ācamanā hai lần sẽ được thanh tịnh. Nên thực hành việc làm sạch răng theo đúng lời dạy của Dharma-śāstra; vì dù đã ācamanā, nếu chưa làm sạch răng thì vẫn bị xem là chưa thanh tịnh.

Word by Word

• प्रमादात्: from negligence; due to carelessness
• प्रमादात्: Hetu/Apādāna (Cause/Source/हेतु-अपादान)
• Type: Noun
• Root: प्रमाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन

• अशुचि: something impure
• अशुचि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अशुचि (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषणरूपेण; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन (अशुचि-वस्तु)

• स्मृत्वा: having remembered
• स्मृत्वा: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभावः; धातु: स्मृ; स्मृत्वा = स्मरणं कृत्वा (having remembered)

• द्विः: twice
• द्विः: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: द्विः (अव्यय)
• Form: अव्यय; संख्यावाचक क्रियाविशेषण (adverb: 'twice')

• आचान्तः: one who has performed ācamana
• आचान्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ + चम (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; धातु: चम (आचमति), उपसर्ग: आ; अर्थ: आचमनं कृतवान् (having sipped/purified by sipping)

• शुचिः: pure
• शुचिः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• भवेत्: should become
• भवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दंतधावनम्: tooth-cleaning
• दंतधावनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दन्त + धावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः: षष्ठी-तत्पुरुष (दन्तानां धावनम्)

• प्रकुर्वीत: should perform
• प्रकुर्वीत: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्ग: प्र

• यथोक्त: as prescribed
• यथोक्त: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यथा + उक्त (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावसमास (यथा + उक्त = यथोक्त 'as stated'); क्त-प्रत्ययान्त (उक्त) विशेषण; अव्ययवत् प्रयोगः

• धर्मशास्त्रतः: according to the Dharmaśāstra
• धर्मशास्त्रतः: Pramāṇa/Source (Authority-source/प्रमाण-अपादान)
• Type: Noun
• Root: धर्मशास्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; तसिल्-प्रत्ययार्थे (ablatival adverbial sense: 'from/according to'); समासः: तत्पुरुष (धर्मस्य शास्त्रम्)

• आचान्तः: one who has done ācamana
• आचान्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: आ + चम (धातु)
• Form: क्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'having sipped'

• अपि: even
• अपि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle: 'even/also')

• अशुचिः: impure
• अशुचिः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: अशुचि (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• यस्मात्: because
• यस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th), एकवचन; हेतु-अर्थे (because)

• अकृत्वा: without doing
• अकृत्वा: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: नञ्-पूर्वक क्त्वान्त (negative absolutive): अ + कृत्वा; अव्ययभावः; अर्थ: न कृत्वा (without doing)

• दंतधावनम्: tooth-cleaning
• दंतधावनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दन्त + धावन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दन्तानां धावनम्)

Speaker

Sūta (deduced, Brāhma Khaṇḍa narration style)

Visual Art Cues

Scene: A devotee pauses mid-ritual after recalling an impurity; he performs ācamana twice, then cleans teeth with a twig as per śāstra, preparing for worship.

Characters & Entities

• Ācamana
• Dharmaśāstra
• Dantadhāvana
• Śauca

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma integrates inner vigilance and outer cleanliness; negligence is corrected by renewed purification and proper daily duties.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named; the focus is normative dharma practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform ācamana twice upon recalling impurity; do tooth-cleaning per Dharmaśāstra; without dantadhāvana one is still considered impure.