Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 3

Devanagari script

सर्वतीर्थमयं दिव्यमृषीणां प्रवरं द्विजम् । आसनस्थं समायुक्तं धन्यं पूज्यं दृढव्रतम्

Transliteration

sarvatīrthamayaṃ divyamṛṣīṇāṃ pravaraṃ dvijam | āsanasthaṃ samāyuktaṃ dhanyaṃ pūjyaṃ dṛḍhavratam

Translation

Ngài mang tính thiêng, kết tụ tinh hoa của mọi thánh địa, bậc tối thượng giữa các ṛṣi—Mārkaṇḍeya, vị dvija đáng tôn—an trụ vững vàng trên tòa; phúc lành, đáng thờ kính, và kiên định trong giới nguyện.

Word by Word

• सर्वतीर्थमयम्: consisting of/allied with all tīrthas
• सर्वतीर्थमयम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वतीर्थैः मयः/पूर्णः)

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (द्विजम् इति)

• ऋषीणाम्: of sages
• ऋषीणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन

• प्रवरम्: foremost
• प्रवरम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (द्विजम् इति)

• द्विजम्: the twice-born (brahmin)
• द्विजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• आसनस्थम्: seated on a seat
• आसनस्थम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आसन (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—सप्तमी-तत्पुरुषः (आसने स्थितः)

• समायुक्तम्: well-endowed/fully composed
• समायुक्तम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + युज् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘युक्त’ = endowed/connected

• धन्यम्: blessed/fortunate
• धन्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (द्विजम् इति)

• पूज्यम्: worthy of worship
• पूज्यम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूज्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पूज्)
• Form: यत् (gerundive/भाव्य), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दृढव्रतम्: firm in vows
• दृढव्रतम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृढ (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (दृढं व्रतं यस्य/दृढं व्रतम्)

Speaker

Sūta (narrating)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (through Mārkaṇḍeya as sarva-tīrtha-maya)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages

Visual Art Cues

Scene: Mārkaṇḍeya sits on an āsana, composed and vow-steady; around him, subtle icons of many tīrthas (river, mountain, liṅga, śālagrāma) appear as symbolic emanations, showing ‘all-tīrtha embodied’.

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A realized sage is portrayed as a living tīrtha—purity, discipline, and blessing concentrated in a dharmic life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly, the verse elevates the tīrtha-theme by calling the sage ‘made of all tīrthas,’ preparing for Dharmāraṇya’s māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Dṛḍha-vrata (steadfast vow) is praised as a defining discipline, though no specific rite is prescribed.