Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 7

Devanagari script

एक एव ऋषिर्यत्र प्रवरेष्वनुवर्तते । तावत्समानगोत्रत्वमृते भृग्वंगिरोगणात्

Transliteration

eka eva ṛṣiryatra pravareṣvanuvartate | tāvatsamānagotratvamṛte bhṛgvaṃgirogaṇāt

Translation

Nơi nào trong các pravara, chỉ cần có dù một danh hiệu ṛṣi được trùng nhau, thì đến mức ấy được xem là đồng gotra—trừ các nhóm Bhṛgu và Aṅgiras, vốn có những phân biệt đặc thù theo truyền thống.

Word by Word

• एकः: one
• एकः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (ऋषिः)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)

• ऋषिः: a seer (ṛṣi)
• ऋषिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locative sense)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय/सम्बन्धबोधक (relative adverb: where)

• प्रवरेषु: in the pravaras (lineage seers)
• प्रवरेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन

• अनुवर्तते: continues/follows (is found)
• अनुवर्तते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु-√वृत् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• तावत्: so long/that far
• तावत्: Sambandha (Correlative)
• Type: Indeclinable
• Root: तावत् (अव्यय/सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: परिमाण/अवधि-बोधक-अव्यय (so long/that much)

• समान-गोत्रत्वम्: same-gotra status
• समान-गोत्रत्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: समान (प्रातिपदिक) + गोत्रत्व (प्रातिपदिक; गोत्र + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ऋते: except
• ऋते: Apadana (Exclusion)
• Type: Indeclinable
• Root: ऋते (अव्यय)
• Form: अपवादार्थक-अव्यय (except/without)

• भृगु-अङ्गिरस्-गणात्: from the Bhṛgu–Aṅgiras group
• भृगु-अङ्गिरस्-गणात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक) + अङ्गिरस् (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; ‘भृग्वङ्गिरोगणात्’ = from the Bhṛgu-Aṅgiras group

Speaker

Unspecified (general rule stated within the Dharmāraṇya Khaṇḍa discourse)

Visual Art Cues

Scene: A teacher draws a simple diagram of overlapping circles labeled with ṛṣi-names; one circle is marked ‘Bhṛgu’ and another ‘Aṅgiras’ with a note ‘apavāda’ (exception).

Characters & Entities

• Bhṛgu
• Aṅgiras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Lineage is to be treated with precision in dharma; even partial overlap in pravara is morally consequential for marriage rules.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse is a technical dharma guideline.

What ritualistic prescription is mentioned?

A rule for determining gotra-sameness via pravara overlap, used to avoid prohibited marriages.