Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 5

Devanagari script

आंगिरसबार्हस्पत्यभारद्वाज २२ मांडव्यसगोत्रस्य वत्ससवात्स्यसवात्स्यायनस ४ सामान्यलौगाक्षसगोत्रस्य गोत्रजा भद्रयोगिनी प्रवर ३ काश्यपवसिष्ठ अवत्सार २० कौशिकसगोत्रस्य गोत्रजा पक्षिणी प्रवर ३ विश्वामित्र अथर्व भारद्वाज २१ सामान्यप्रवर १ पैमग्यसभरद्वाज २ समानप्रवरा २ लौगाक्षसगार्ग्यायनसकाश्यपकश्यप ४ समानप्रवर ३ कौशिककुशिकसाः २ समानप्रवरः ४ औपमन्युलोगाक्षस २ समानप्रवराः

Transliteration

āṃgirasabārhaspatyabhāradvāja 22 māṃḍavyasagotrasya vatsasavātsyasavātsyāyanasa 4 sāmānyalaugākṣasagotrasya gotrajā bhadrayoginī pravara 3 kāśyapavasiṣṭha avatsāra 20 kauśikasagotrasya gotrajā pakṣiṇī pravara 3 viśvāmitra atharva bhāradvāja 21 sāmānyapravara 1 paimagyasabharadvāja 2 samānapravarā 2 laugākṣasagārgyāyanasakāśyapakaśyapa 4 samānapravara 3 kauśikakuśikasāḥ 2 samānapravaraḥ 4 aupamanyulogākṣasa 2 samānapravarāḥ

Translation

Tại đây nêu một bản mục lục các bộ “pravara” (dòng truyền thừa các ṛṣi tổ tiên) gắn với những “gotra” nhất định—như nhóm Āṅgirasa–Bārhaspatya–Bhāradvāja v.v.—kèm theo số lượng và các nhánh phụ. Sự liệt kê này làm chuẩn cứ theo Dharma để xét sự đồng hay dị của pravara và gotra trong việc hôn phối hợp pháp.

Word by Word

• आङ्गिरस-बार्हस्पत्य-भारद्वाज: Āṅgirasa, Bārhaspatya, Bhāradvāja (names of ṛṣis/pravara)
• आङ्गिरस-बार्हस्पत्य-भारद्वाज: Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: आङ्गिरस (प्रातिपदिक) + बार्हस्पत्य (प्रातिपदिक) + भारद्वाज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (नाम-सूची/प्रवर-नामानि; सूची-प्रयोगे विभक्तिः अनिश्चित)

• २२: 22
• २२: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: २२ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय (गणनासूचक)

• माण्डव्य-स-गोत्रस्य: of the Māṇḍavya gotra
• माण्डव्य-स-गोत्रस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: माण्डव्य (प्रातिपदिक) + स- (उपसर्ग/अव्ययार्थक ‘सह’) + गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (गोत्र), षष्ठी, एकवचन; ‘माण्डव्य-गोत्रस्य’ = of the Māṇḍavya gotra

• वत्स-स-वात्स्य-स-वात्स्यायनस: Vatsa, Vātsya, Vātsyāyana (names)
• वत्स-स-वात्स्य-स-वात्स्यायनस: Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: वत्स (प्रातिपदिक) + वात्स्य (प्रातिपदिक) + वात्स्यायन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (नाम-सूची; विभक्तिः अनिश्चित)

• ४: 4
• ४: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: ४ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय (गणनासूचक)

• सामान्य-लौगाक्षस-गोत्रस्य: of the common/general Laugākṣa gotra
• सामान्य-लौगाक्षस-गोत्रस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सामान्य (प्रातिपदिक) + लौगाक्षस (प्रातिपदिक) + गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (गोत्र), षष्ठी, एकवचन; ‘लौगाक्षस-गोत्रस्य’ with qualifier ‘सामान्य’ (common/general)

• गोत्रजा: born in that gotra
• गोत्रजा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गोत्रज (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (गोत्रात् जाता)

• भद्रयोगिनी: Bhadrayoginī (name)
• भद्रयोगिनी: Visheshya (Name/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: भद्रयोगिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• प्रवर: pravara (lineage seers)
• प्रवर: Visheshya (Heading/label)
• Type: Noun
• Root: प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (शीर्षक/सूची-शब्दः)

• ३: 3
• ३: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: ३ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय (गणनासूचक)

• काश्यप-वसिष्ठ: Kāśyapa and Vasiṣṭha (names)
• काश्यप-वसिष्ठ: Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: काश्यप (प्रातिपदिक) + वसिष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन/बहुवचन (नाम-सूची; विभक्तिः अनिश्चित)

• अवत्सार: Avatsāra (name)
• अवत्सार: Visheshya (Name/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: अवत्सार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नाम)

• २०: 20
• २०: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: २० (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय (गणनासूचक)

• कौशिक-स-गोत्रस्य: of the Kauśika gotra
• कौशिक-स-गोत्रस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: कौशिक (प्रातिपदिक) + स- (अव्ययार्थक ‘सह’) + गोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (गोत्र), षष्ठी, एकवचन; ‘कौशिक-गोत्रस्य’

• गोत्रजा: born in that gotra
• गोत्रजा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: गोत्रज (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• पक्षिणी: Pakṣiṇī (name)
• पक्षिणी: Visheshya (Name/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: पक्षिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नाम)

• प्रवर: pravara
• प्रवर: Visheshya (Heading/label)
• Type: Noun
• Root: प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (शीर्षक/सूची-शब्दः)

• ३: 3
• ३: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: ३ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय

• विश्वामित्र: Viśvāmitra
• विश्वामित्र: Visheshya (Name/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: विश्वामित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नाम)

• अथर्व: Atharva
• अथर्व: Visheshya (Name/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: अथर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नाम)

• भारद्वाज: Bhāradvāja
• भारद्वाज: Visheshya (Name/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: भारद्वाज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (नाम)

• २१: 21
• २१: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: २१ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय

• सामान्य-प्रवर: common pravara
• सामान्य-प्रवर: Visheshya (Heading/label)
• Type: Noun
• Root: सामान्य (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (शीर्षक/सूची-शब्दः)

• १: 1
• १: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: १ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय

• पैमग्यस-भारद्वाज: Paimagya and Bhāradvāja (names)
• पैमग्यस-भारद्वाज: Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: पैमग्यस (प्रातिपदिक) + भारद्वाज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन/बहुवचन (नाम-सूची; विभक्तिः अनिश्चित)

• २: 2
• २: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: २ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय

• समान-प्रवरा: having the same pravara
• समान-प्रवरा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: समान (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (विशेषणम्; ‘समानः प्रवरः यस्याः’)

• २: 2
• २: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: २ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय

• लौगाक्षस-गार्ग्यायनस-काश्यप-कश्यप: Laugākṣa, Gārgyāyana, Kāśyapa, Kaśyapa (names)
• लौगाक्षस-गार्ग्यायनस-काश्यप-कश्यप: Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: लौगाक्षस (प्रातिपदिक) + गार्ग्यायनस (प्रातिपदिक) + काश्यप (प्रातिपदिक) + कश्यप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (नाम-सूची; विभक्तिः अनिश्चित)

• ४: 4
• ४: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: ४ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय

• समान-प्रवर: same pravara
• समान-प्रवर: Visheshya (Heading/label)
• Type: Noun
• Root: समान (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (शीर्षक/सूची-शब्दः)

• ३: 3
• ३: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: ३ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय

• कौशिक-कुशिकसाः: Kauśikas and Kuśikas (members/names)
• कौशिक-कुशिकसाः: Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: कौशिक (प्रातिपदिक) + कुशिकस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (नाम-सूची; ‘-साः’ बहुवचन-प्रथमा)

• २: 2
• २: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: २ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय

• समान-प्रवरः: same pravara
• समान-प्रवरः: Visheshya (Heading/label)
• Type: Noun
• Root: समान (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (शीर्षक/सूची-शब्दः)

• ४: 4
• ४: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: ४ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय

• औपमन्यु-लोगाक्षस: Aupamanyu and Logākṣa/Laugākṣa (names)
• औपमन्यु-लोगाक्षस: Visheshya (Appositional listing/नामनिर्देश)
• Type: Noun
• Root: औपमन्यु (प्रातिपदिक) + लोगाक्षस/लौगाक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन/बहुवचन (नाम-सूची; विभक्तिः अनिश्चित)

• २: 2
• २: Sankhya (Count/गणना)
• Type: Indeclinable
• Root: २ (संख्या)
• Form: संख्यावाचक-अव्यय

• समान-प्रवराः: same pravaras
• समान-प्रवराः: Visheshya (Heading/label)
• Type: Noun
• Root: समान (प्रातिपदिक) + प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (शीर्षक/सूची-शब्दः)

Speaker

Unspecified (Dharmāraṇya Khaṇḍa narrative voice; likely a smṛti-style citation within the Purāṇic discourse)

Visual Art Cues

Scene: A learned assembly where a dharma-ācārya points to palm-leaf registers listing gotras and pravaras; students and householders listen, preparing for a marriage decision.

Characters & Entities

• Aṅgiras
• Bṛhaspati
• Bharadvāja
• Māṇḍavya
• Kaśyapa
• Vasiṣṭha
• Avatsāra
• Kauśika
• Viśvāmitra
• Atharvan
• Gautama (contextually in this adhyāya)
• Yājñavalkya (contextually in this adhyāya)
• Kātyāyana (contextually in this adhyāya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma protects social and ritual order by respecting lineage rules; clarity about gotra and pravara prevents forbidden unions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is praised in this verse; it is a dharma-śāstra style reference embedded in the Dharmāraṇya section.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite is prescribed here; the verse functions as a reference list for determining pravara/gotra compatibility.