Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 56

Devanagari script

चिंतयामास मनसा किमिदं हर्षितो हरिः । अतिहर्षं च तं दृष्ट्वा यमराजस्वरूपिणम् । आश्चर्यमनसं चैव नारदः पृष्टवांस्तदा

Transliteration

ciṃtayāmāsa manasā kimidaṃ harṣito hariḥ | atiharṣaṃ ca taṃ dṛṣṭvā yamarājasvarūpiṇam | āścaryamanasaṃ caiva nāradaḥ pṛṣṭavāṃstadā

Translation

Nārada tự nghĩ trong tâm: “Sao Hari lại hoan hỷ?” Thấy vị ấy—mang hình tướng Yamarāja—tràn đầy niềm vui phi thường, Nārada với tâm trí kinh ngạc liền cất lời thưa hỏi ngay khi ấy.

Word by Word

• चिन्तयामास: thought/pondered
• चिन्तयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मनसा: with the mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; प्रश्नार्थक

• इदम्: this
• इदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• हर्षितः: joyful
• हर्षितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हर्षित (कृदन्त, हृष् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (हरिः)

• हरिः: Hari (Vishnu)
• हरिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• अतिहर्षम्: excessive joy
• अतिहर्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अति (उपसर्ग/अव्यय) + हर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; समासः (अति-हर्ष) = अत्यधिकः हर्षः

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: None
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/त्वा), अव्यय; धातु: दृश्

• यमराजस्वरूपिणम्: having the form of Yamarāja
• यमराजस्वरूपिणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: यमराज (प्रातिपदिक) + स्वरूपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः (यमराज-स्वरूपिन्) = यमराजस्य स्वरूपं यस्य/यमराजस्वरूपः; विशेषणम् (तम्)

• आश्चर्यमनसम्: one whose mind was filled with wonder
• आश्चर्यमनसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुव्रीहिः = यस्य मनः आश्चर्ययुक्तं सः; विशेषणम् (तम्)

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• एव: indeed
• एव: None
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (indeed/just)

• नारदः: Nārada
• नारदः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• पृष्टवान्: asked
• पृष्टवान्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: कृदन्त; क्तवत्-प्रत्ययान्त (perfect active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; धातु: प्रच्छ्

• तदा: then
• तदा: None
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (then/at that time)

Speaker

Narrator (Purāṇic narrator; unspecified in snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya (about to be explained)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Nārada, brows raised in wonder, turns toward the joyous figure bearing Yamarāja’s form; the moment freezes at the cusp of a profound question about why ‘Hari’ is joyful in such a guise.

Characters & Entities

• Nārada
• Yamarāja
• Yama
• Hari

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy inquiry (praśna) arising from wonder opens the door to deeper teachings on dharma and divine purpose.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse is transitional within the Dharmāraṇya account and does not directly glorify a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the emphasis is on reflective inquiry leading to instruction.