Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 72

Devanagari script

इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवांतरधीयत । सनत्कुमारोऽपि मुनिर्जगाम ब्रह्मणः पदम्

Transliteration

ityuktvā bhagavānrudrastatraivāṃtaradhīyata | sanatkumāro'pi munirjagāma brahmaṇaḥ padam

Translation

Nói xong như thế, Đức Rudra liền ẩn mất ngay tại đó. Còn hiền thánh Sanatkumāra cũng đi đến nơi cư ngụ của Phạm Thiên.

Word by Word

• इति: thus
• इति: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle: ‘thus’)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund) — ‘having said’

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• रुद्रः: Rudra
• रुद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘भगवान्’ इत्यस्य समानाधिकरणम्

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)

• एव: indeed
• एव: Avadharana (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्यय (just/indeed)

• अन्तरधीयत: disappeared
• अन्तरधीयत: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अन्तर् + धा (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘disappeared/withdrew’

• सनत्कुमारः: Sanatkumāra
• सनत्कुमारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सनत् (प्रातिपदिक) + कुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (proper name)

• अपि: also
• अपि: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षार्थक-अव्यय (also/even)

• मुनिः: the sage
• मुनिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘सनत्कुमारः’ इत्यस्य समानाधिकरणम्

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — ‘went’

• ब्रह्मणः: of Brahmā
• ब्रह्मणः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन — ‘of Brahmā/Brahman’ (context: Brahmā)

• पदम्: abode, station
• पदम्: Karma (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual, likely Sūta continuing the narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Brahmaloka

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Rudra, after delivering the secret teaching, dissolves into light on the spot; Sanatkumāra rises and journeys upward toward Brahmaloka—depicted as a radiant lotus-like city in the heavens.

Characters & Entities

• Rudra
• Sanatkumāra
• Brahmā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine instruction concludes with withdrawal; sages carry the teaching onward within the cosmic hierarchy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No earthly tīrtha; Brahmā’s abode (Brahmaloka) is referenced as a cosmic destination.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it narrates the end of the teaching and the departure of the speakers.