Adhyaya 91
Hiền triết Mārkaṇḍeya thuật lại cho một vị vua về sự linh thiêng tối thượng của một tīrtha có năng lực thanh tẩy lớn lao, gắn với Caṇḍāditya—hình tướng được an vị của Thần Mặt Trời (Bhāskara). Câu chuyện nêu nguồn gốc: hai daitya hung bạo Caṇḍa và Muṇḍa đã tu khổ hạnh (tapas) lâu dài bên bờ cát tường của sông Narmadā, nhất tâm quán niệm Mặt Trời như Đấng xua tan bóng tối khắp ba cõi. Được Sahasrāṃśu, Mặt Trời ngàn tia, hoan hỷ, họ được ban ân. Họ cầu xin bất khả chiến bại trước mọi chư thiên và luôn luôn không bệnh tật. Thần Mặt Trời chấp thuận, rồi do sự sùng kính an vị (sthāpanā) của họ, Ngài gắn liền với nơi ấy dưới danh Caṇḍabhānu/Caṇḍāditya. Chương tiếp nói về nghi thức hành hương và công đức: người cầu đạo nên đến để đạt tự chứng (ātma-siddhi), làm tarpaṇa cúng hiến cho chư thần, loài người và tổ tiên, và dâng một ngọn đèn bơ ghee—đặc biệt vào ngày trăng thứ sáu (ṣaṣṭhī). Phần phalaśruti hứa rằng ai nghe tích nguyên khởi của Caṇḍabhānu sẽ được tiêu trừ tội lỗi, đạt đến thành giới của Mặt Trời, và hưởng chiến thắng bền lâu cùng sự an lành không bệnh.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थपरमपावनम् । चण्डादित्यं नृपश्रेष्ठ स्थापितं चण्डमुण्डयोः
Śrī Mārkaṇḍeya nói: Bấy giờ, hỡi bậc hộ trì cõi đất, hãy đến thánh địa tối thượng thanh tịnh—hỡi bậc vương giả tối thắng—đến Caṇḍāditya, ngôi đền Thần Mặt Trời do Caṇḍa và Muṇḍa thiết lập.
Verse 2
आस्तां पुरा महादैत्यौ चण्डमुण्डौ सुदारुणौ । नर्मदातीरमाश्रित्य चेरतुर्विपुलं तपः
Thuở xưa có hai đại a-tu-la hung bạo, tên là Caṇḍa và Muṇḍa. Nương tựa bờ sông Narmadā, họ thực hành khổ hạnh vô cùng lớn lao.
Verse 3
ध्यायन्तौ भास्करं देवं तमोनाशं जगत्त्रये । तुष्टस्तत्तपसा देवः सहस्रांशुरुवाच ह
Họ thiền quán về Bhāskara, vị thần xua tan bóng tối trong ba cõi, và phụng thờ bằng khổ hạnh. Hài lòng trước tapas ấy, vị thần ngàn tia sáng liền cất lời.
Verse 4
साधु साध्विति तौ पार्थ नर्मदायाः शुभे तटे । वरं प्रार्थयतं वीरौ यथेष्टं चेतसेच्छितम्
“Lành thay, lành thay,” hỡi Pārtha, Ngài nói với hai dũng sĩ ấy trên bờ cát tường của sông Narmadā. “Hãy cầu xin một ân huệ—điều gì các ngươi muốn, điều lòng các ngươi khát vọng.”
Verse 5
चण्डमुण्डावूचतुः । अजेयौ सर्वदेवानां भूयास्वावां समाहितौ । सर्वरोगैः परित्यक्तौ सर्वकालं दिवाकर
Caṇḍa và Muṇḍa thưa: “Ôi Divākara (Thần Mặt Trời), xin cho chúng con, cả hai, trở nên bất khả chiến bại dù trước mọi chư thiên, vững bền trong ý chí nhất tâm, và mãi mãi lìa xa mọi bệnh tật.”
Verse 6
एवमस्त्विति तौ प्राह भास्करो वारितस्करः । इत्युक्त्वान्तर्दधे भानुर्दैत्याभ्यां तत्र भास्करः
Bhāskara, đấng ngăn kẻ trộm cướp, nói với hai kẻ ấy: “Hãy như vậy.” Nói xong, Bhānu (Thần Mặt Trời) liền ẩn mất khỏi trước mặt hai ác quỷ ngay tại đó.
Verse 7
स्थापितः परया भक्त्या तं गच्छेदात्मसिद्धये । गीर्वाणांश्च मनुष्यांश्च पित्ःंस्तत्रापि तर्पयेत्
Sau khi an vị (thần) bằng lòng sùng kính tối thượng, người ấy nên đến đó để thành tựu tâm linh cho chính mình; và tại đó cũng nên dâng tarpaṇa để làm thỏa lòng chư thiên, loài người và các bậc tổ tiên.
Verse 8
स वसेद्भास्करे लोके विरिञ्चिदिवसं नृप । घृतेन बोधयेद्दीपं षष्ठ्यां स च नरेश्वर । मुच्यते सर्वपापैस्तु प्रतियाति पुरं रवेः
Hỡi Đại vương, người ấy trú ngụ trong thế giới của Bhāskara suốt một “ngày của Phạm Thiên” dài vô lượng. Vào ngày tithi Ṣaṣṭhī, hỡi bậc chúa tể nhân gian, nếu thắp đèn bằng bơ tinh khiết (ghee) thì sẽ được giải thoát khỏi mọi tội lỗi và tiến về thành trì của Ravi, tức Thần Mặt Trời.
Verse 9
उत्पत्तिं चण्डभानोर्यः शृणोति भरतर्षभ । विजयी स सदा नूनमाधिव्याधिविवर्जितः
Hỡi bậc ưu tú trong dòng Bhārata, ai nghe về sự phát sinh của Caṇḍabhānu thì chắc chắn luôn chiến thắng, và quả thật không còn khổ não nơi tâm cùng bệnh tật nơi thân.
Verse 91
। अध्याय
Adhyāya—dấu chỉ chương (chương mục).