Adhyaya 224
Mārkaṇḍeya thuật lại cho Yudhiṣṭhira về một thánh địa tối thượng mang tên Koṭīśvara, nằm trong phạm vi một krośa, gắn với sông Revā (Narmadā) tại nơi hợp lưu với đại dương. Trọng tâm giáo lý của chương là nguyên lý “khuếch đại công đức”: mọi hành trì với lòng sùng tín như tắm thánh (snāna), bố thí (dāna), trì tụng (japa), tế hỏa (homa) và lễ bái (arcana) tại đây đều được nói là trở thành “koṭi-guṇa”, tức công đức tăng lên vô số lần. Câu chuyện đặt thánh địa trong sinh thái hành hương vũ trụ: chư thiên, gandharva, các ṛṣi, siddha và cāraṇa tụ hội tại Revā–sāgara saṅgama để chiêm ngưỡng cảnh tượng hy hữu khi sông gặp biển. Nghi thức được nêu rõ: sau khi tắm, hành giả nên an lập và thờ phụng Śiva dưới danh hiệu Koṭīśvara tùy theo lòng tin, dâng lá bilva, hoa arka, phẩm vật theo mùa, dhattūra, cỏ kuśa và các vật phẩm được quy định, kèm các upacāra dẫn bằng thần chú, hương, đèn và naivedya. Chương cũng đưa ra lộ trình đạo đức–nghi lễ: người lữ hành và ẩn sĩ gắn với tīrtha này được hứa ban cảnh giới cao, gồm cả pitṛ-loka và deva-loka. Về lịch lễ, ngày Pauṣa kṛṣṇa aṣṭamī được nhấn mạnh là đặc biệt cát tường cho việc thờ phụng, cùng các kỳ hành trì thường lệ vào caturdaśī và aṣṭamī, kèm việc thết đãi các brāhmaṇa xứng đáng.
Shlokas
Verse 1
मार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे पार्थ तीर्थं कोटीश्वरं परम् । यत्र स्नानं च दानं च जपहोमार्चनादिकम् । भक्त्या कृतं नरैस्तत्र सर्वं कोटिगुणं भवेत्
Mārkaṇḍeya nói: Hỡi Pārtha, rồi cách một krośa có thánh địa tối thượng mang tên Koṭīśvara. Tại đó, tắm thiêng, bố thí, cùng các pháp như japa, homa, và lễ bái—nếu làm với lòng bhakti—thảy đều cho quả báo tăng lên đến một koṭi lần.
Verse 2
तत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । जलधिं प्रतिगच्छन्ति नर्मदां वीक्षितुं किल
Tại đó, chư thiên cùng các Gandharva, các ṛṣi, các Siddha và Cāraṇa—nghe truyền như vậy—còn đi đến tận biển cả chỉ để chiêm ngưỡng dòng Narmadā.
Verse 3
मिलिताः कोटिशो राजन्रेवासागरसङ्गमे । विनोदमतुलं दृष्ट्वा रेवार्णवसमागमे
Tâu Đại vương, tại nơi hợp lưu giữa sông Revā và đại dương, muôn người tụ hội đến hàng triệu; chiêm ngưỡng kỳ diệu vô song khi Revā gặp biển cả, lòng ai nấy đều hoan hỷ.
Verse 4
स्नात्वा शिवं च संस्थाप्य पूजयित्वा महेश्वरम् । कोटीश्वराभिधानं तु स्वस्वभक्त्या विधानतः
Sau khi tắm gội thanh tịnh, an vị (pratiṣṭhā) Thần Śiva và phụng thờ Maheśvara—rồi theo đúng nghi lễ và tùy lòng bhakti của mỗi người, Ngài được tôn xưng và lễ bái với danh hiệu Koṭīśvara.
Verse 5
कोटीतीर्थे परां सिद्धिं सम्प्राप्ताः सर्वतोषणात् । तेन तत्पुण्यमतुलं सर्वतीर्थेषु चोत्तमम्
Tại Koṭī Tīrtha, nhờ làm cho Thần linh hoàn toàn hoan hỷ bằng sự phụng thờ, họ đạt được siddhi tối thượng. Vì thế công đức nơi ấy vô song và thật là bậc nhất trong mọi thánh địa.
Verse 6
तत्र तीर्थे तु यत्किंचिच्छुभं वा यदि वाशुभम् । क्रियते नृपशार्दूल सर्वं कोटिगुणं भवेत्
Tại tīrtha ấy, hỡi bậc hổ trong hàng quân vương, bất cứ điều gì được làm—dù cát tường hay bất tường—đều tăng lên gấp triệu lần.
Verse 7
तत्र तीर्थे तु मार्गस्था ये केचिदृषिसत्तमाः । सिद्धामृतपदं यान्ति पितृलोकं तथोत्तमम्
Tại tīrtha ấy, ngay cả những bậc hiền triết tối thượng chỉ đang trên đường cũng đạt đến cảnh giới bất tử của các Siddha, và cũng đến được Pitṛloka thù thắng.
Verse 8
उत्तरे नर्मदातीरे दक्षिणे चाश्रिताश्च ये । देवलोकं गतास्तत्र इति मे निश्चिता मतिः
Những ai cư trú nơi bờ bắc sông Narmadā, và những ai nương tựa nơi bờ nam nữa—đều đi đến cõi Deva (Thiên giới); đó là niềm xác tín vững bền của ta.
Verse 9
बिल्वार्कपुष्पैर्धत्तूरकुशकाशप्रसूनकैः । ऋतूद्भवैस्तथान्यैश्च पूजयित्वा महेश्वरम्
Sau khi phụng thờ Maheśvara bằng hoa bilva và arka, bằng dhattūra, bằng hoa kuśa và kāśa, cùng các lễ vật khác sinh theo mùa tiết—
Verse 10
नानोपचारैर्विधिवन्मन्त्रपूर्वं युधिष्ठिर । धूपदीपार्धनैवेद्यैस्तोषयित्वा च धूर्जटिम्
Hỡi Yudhiṣṭhira, khi đúng pháp mà phụng thờ Dhūrjaṭi (Śiva) với muôn vàn lễ nghi, có thần chú dẫn đầu, làm Ngài hoan hỷ bằng hương, đèn, arghya và lễ vật ẩm thực—
Verse 11
शिवलोकमवाप्नोति यावदिन्द्राश्चतुर्दश । पौषकृष्णाष्टमीयोगे विशेषः पूजने स्मृतः
Người ấy đạt đến Śivaloka suốt thời gian mười bốn vị Indra còn trụ; và kinh dạy rằng lễ bái vào lúc hội hợp của Aṣṭamī thuộc hắc bán tháng Pauṣa thì đặc biệt linh nghiệm.
Verse 12
नित्यं च नृपतिश्रेष्ठ चतुर्दश्यष्टमीषु च । शिवमभ्यर्च्य विप्रांश्च भोजयेद्भक्तितो वरान्
Và hỡi bậc vương giả tối thượng, hằng ngày—nhất là vào ngày Caturdaśī và Aṣṭamī—sau khi lễ bái Śiva, hãy đem lòng bhakti mà thết đãi các Brāhmaṇa ưu tú.