Adhyaya 214
Chương này do hiền giả Mārkaṇḍeya thuật lại, nói về nguồn gốc một thánh địa của Śiva. Mở đầu là lời phalāśruti: chỉ cần nghe câu chuyện cũng được giải thoát khỏi mọi tội lỗi. Śiva hiện thân khổ hạnh mà uy nghi đáng sợ—Kapālī/Kānthika—được piśāca, rākṣasa, bhūta, ḍākinī và yoginī vây quanh; Ngài ở dạng Bhairava, ngồi trên “tòa preta”, nhưng lại ban vô úy cho ba cõi trong khi thực hành đại khổ hạnh. Khi xảy ra dấu mốc “āṣāḍhī” và chiếc áo choàng (kanthā) của Ngài được thả ở nơi khác, từ đó thần được xưng là Kantheśvara; darśana của Ngài được nói là đem công đức như lễ Aśvamedha. Câu chuyện chuyển sang bài học về dục vọng và ân sủng trên Devamārga. Śiva gặp một thương nhân và đưa ra phép thử: dùng “balāka” (có thể hiểu là chim hạc/cò để trang sức và/hoặc một dụng cụ hay đơn vị theo truyền thống địa phương) để đổ đầy/nâng liṅga. Vì tham lam và rối trí, thương nhân tiêu sạch của cải tích lũy; Śiva dí dỏm làm vỡ liṅga và chất vấn thế nào là “hoàn tất”, rồi khi người ấy thú nhận và ăn năn, Ngài ban cho tài sản vô tận. Liṅga còn lại như một “chứng nghiệm” (pratyaya) công khai vì lợi ích chúng sinh, được trang sức bằng balāka, và nơi ấy nổi danh là Devamārga. Kết thúc là những bảo chứng cứu độ: thấy hoặc thờ phụng tại đó thì sạch tội; thờ Balākeśvara trên Devamārga trong bối cảnh pañcāyatana sẽ đạt đến Rudraloka. Người chí tâm đạo nghiệp nếu chết trên Devamārga thì từ Rudraloka không còn trở lại nữa.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । चतुर्थं सम्प्रवक्ष्यामि देवस्य चरितं महत् । श्रुतमात्रेण येनैव सर्वपापैः प्रमुच्यते
Thánh hiền Śrī Mārkaṇḍeya nói: Nay ta sẽ tuyên thuyết thiên truyện thiêng liêng vĩ đại thứ tư về Đức Thần; chỉ cần nghe qua thôi cũng được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.
Verse 2
कपाली कान्थिको भूत्वा यथा स व्यचरन्महीम् । पिशाचैर्राक्षसैर्भूतैर्डाकिनीयोगिनीवृतः
Rằng Ngài hóa làm Kapālī và Kānthika, du hành trên cõi đất—bị vây quanh bởi piśāca, rākṣasa, bhūta, và có các ḍākinī cùng yoginī theo hầu.
Verse 3
भैरवं रूपमास्थाय प्रेतासनपरिग्रहः । त्रैलोक्यस्याभयं दत्त्वा चचार विपुलं तपः
Ngài khoác lấy hình tướng Bhairava, an tọa trên preta-āsana; ban sự vô úy cho tam giới, rồi thực hành khổ hạnh rộng lớn.
Verse 4
आषाढी तु कृता तत्र ह्याषाढीनाम विश्रुतम् । कन्था मुक्ता ततोऽन्यत्र देवेन परमेष्ठिना
Tại đó, một Āṣāḍhī được thiết lập, lừng danh với tên ‘Āṣāḍhī’; rồi ở nơi khác, Đức Parameṣṭhin cởi bỏ chiếc kanthā—tấm áo choàng rách vá.
Verse 5
तदाप्रभृति राजेन्द्र स कन्थेश्वर उच्यते । तस्य दर्शनमात्रेण ह्यश्वमेधफलं लभेत्
Từ đó về sau, hỡi Đại vương, Ngài được gọi là Kantheśvara; và chỉ cần chiêm bái Ngài thôi cũng đạt được công đức của lễ tế Aśvamedha.
Verse 6
देवो मार्गे पुनस्तत्र भ्रमते च यदृच्छया । विक्रीणाति बलाकारो दृष्ट्वा चोक्तो हरेण तु
Lại nữa, vị Thiên thần tình cờ lang thang trên con đường ấy. Thấy vậy, một người có dáng như bò mộng đang rao bán vật gì; và Hara (Śiva) đã cất lời gọi hỏi người ấy.
Verse 7
यदि भद्र न चेत्कोपं करोषि मयि साम्प्रतम् । बलाभिर्भर मे लिङ्गं ददामि बहु ते धनम्
Này bậc hiền thiện, nếu lúc này ông không giận ta, thì hãy dùng sức mình mang liṅga của ta; ta sẽ ban cho ông của cải dồi dào.
Verse 8
एवमुक्तोऽथ देवेन स वणिग्लोभमोहितः । योजयामास बलका लिङ्गे चोत्तममध्यमान्
Được Thần linh nói như vậy, người thương nhân bị lòng tham mê hoặc liền bắt tay đặt những chim balākā lên liṅga, sắp xếp chúng vào chỗ tốt nhất và chỗ ở giữa.
Verse 9
तावद्यावत्क्षयं सर्वे गताः काले सुसंचिताः । स्थितं समुन्नतं लिङ्गं दृष्ट्वा शोकमुपागमत्
Theo thời gian, mọi thứ ông ta đã dày công tích góp đều cạn kiệt; và khi thấy liṅga vẫn đứng sừng sững, cao vời và bất động, ông liền chìm trong sầu não.
Verse 10
कृत्वा तु खण्डखण्डानि स देवः परमेश्वरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं तं दृष्ट्वा गतसाध्वसम्
Bấy giờ Parameśvara, vị Thần Tối Thượng, đã bẻ nó thành từng mảnh; thấy người ấy nay đã hết sợ hãi, Ngài mỉm cười và cất lời.
Verse 11
न च मे पूरितं लिङ्गं यास्यामि यदि मन्यसे । ददामि तत्र वित्तं ते यदि लिङ्गं प्रपूरितम्
Nếu ngươi cho rằng Ta sẽ không rời đi cho đến khi liṅga được “lấp đầy” trọn vẹn, thì khi liṅga đã đầy đủ, Ta sẽ ban cho ngươi của cải ngay tại đó.
Verse 12
वणिगुवाच । अधन्यः कृतपुण्योऽहं निग्राह्यः परमेश्वर । तव प्रियमकुर्वाणः शोचिष्ये शाश्वतीः समाः
Người thương nhân thưa: “Than ôi! Dẫu đã tạo phước, con vẫn bất hạnh và đáng bị răn giữ, lạy Parameśvara. Vì không làm điều đẹp lòng Ngài, con sẽ sầu muộn suốt những năm tháng vô tận.”
Verse 13
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य वणिक्पुत्रस्य भारत । असंक्षयं धनं दत्त्वा स्थितस्तत्र महेश्वरः
Hỡi Bhārata, nghe những lời ấy của con trai người thương nhân, Maheśvara ban cho của cải vô tận và vẫn an trụ tại nơi đó.
Verse 14
तदा प्रभृति राजेन्द्र बलाकैरिव भूषितम् । प्रत्ययार्थं स्थितं लिङ्गं लोकानुग्रहकाम्यया
Từ đó về sau, hỡi bậc vương giả, liṅga ấy đứng vững như được điểm trang bởi chim balākā—được đặt làm chứng tín, do lòng muốn ban ân cho thế gian.
Verse 15
देवेन रचितं पार्थ क्रीडया सुप्रतिष्ठितम् । देवमार्गमिति ख्यातं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । पश्यन् प्रपूजयन् वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते
Hỡi Pārtha, do Thần linh tạo tác và an lập vững bền trong cuộc chơi līlā, nơi ấy được gọi là ‘Devamārga’, lừng danh khắp ba cõi. Ai chỉ cần chiêm ngưỡng, hoặc thành kính thờ phụng, đều được giải thoát khỏi mọi tội lỗi.
Verse 16
देवमार्गे तु यो गत्वा पूजयेद्बलाकेश्वरम् । पञ्चायतनमासाद्य रुद्रलोकं स गच्छति
Ai đến Devamārga và chí thành thờ phụng Balākeśvara, khi đạt tới pañcāyatana linh thiêng, người ấy sẽ đến cõi Rudra (Rudraloka).
Verse 17
देवमार्गे मृतानां तु नराणां भावितात्मनाम् । न भवेत्पुनरावृत्ती रुद्रलोकात्कदाचन
Những người có tâm hồn đã được tu dưỡng mà qua đời tại Devamārga thì từ Rudraloka tuyệt nhiên không còn trở lại (tái sinh) nữa.
Verse 18
देवमार्गस्य माहात्म्यं भक्त्या श्रुत्वा नरोत्तम । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा
Hỡi bậc nhân kiệt, ai lắng nghe với lòng bhakti về đại oai đức của Devamārga thì được giải thoát khỏi mọi tội lỗi; không cần còn nghi hoặc hay bàn luận nữa.