Next Mantra

Shukla Yajur Veda — Adhyaya 24, Mantra 1

Rishi: Yājñavalkya (traditional White Yajurveda attribution for VS strata; to be verified per anuvāka colophons)
Devata: Multiple (Prajāpati, Agni, Sarasvatī, Aśvins, Soma-Pūṣan, Sūrya, Tvaṣṭṛ, Vāyu, Indra, Viṣṇu)
Chandas: Yajus (prose formula)

अश्व॑स्तूप॒रो गो॑मृ॒गस्ते प्रा॑जाप॒त्याः कृ॒ष्णग्री॑व आग्ने॒यो र॒राटे॑ पु॒रस्ता॑त्सारस्व॒ती मे॒ष्यधस्ता॒द्धन्वो॑राश्वि॒नाव॒धोरा॑मौ बा॒ह्वोः सौ॑मापौ॒ष्णः श्या॒मो नाभ्या॑ᳪ सौर्यया॒मौ श्वे॒तश्च॑ कृ॒ष्णश्च॑ पा॒र्श्वयो॑स्त्वा॒ष्ट्रौ लो॑म॒शस॑क्थौ स॒क्थ्योर्वा॑य॒व्य॒: श्वे॒तः पुच्छ॒ इन्द्रा॑य स्वप॒स्या॒य वे॒हद्वै॑ष्ण॒वो वा॑म॒नः

áśvas tū́paro gómṛgas te prājāpatyā́ḥ | kṛ́ṣṇagrīva āgneyó rarā́ṭe purástāt sārasvatī́ meṣy ádhastād dhánvor āśvinā́v ádhorāmau bāhvóḥ | saumāpauṣṇáḥ śyāmó nā́bhyām | sauryayāmáu śvetáś ca kṛ́ṣṇaś ca pārśváyos tvā́ṣṭrau lomaśasákthau sákthyór vāyavyàḥ śvetáḥ púccha índrāya svapasyā́ya véhad vaiṣṇavó vā́manaḥ

Ngựa lưng gù, mang sắc như bò và linh dương—phần của ngươi thuộc về Prajāpati. Kẻ cổ đen thuộc về Agni, ở nơi trán phía trước; phần của Sarasvatī là con cừu cái ở dưới hàm; phần của đôi Aśvins là hai con cừu đực ở phía dưới nơi hai cánh tay; phần của Soma–Pūṣan là kẻ sẫm màu nơi rốn; phần của đôi mặt trời là kẻ trắng và kẻ đen nơi hai bên sườn; phần của Tvaṣṭṛ là đôi đùi rậm lông; phần của Vāyu là kẻ trắng ở giữa hai đùi; đuôi thuộc về Indra, vì công việc thiện hảo (svapasya); kẻ thấp bé thuộc về Viṣṇu, như Vāmana.

अश्वः । तूपरः । गो-मृगः । ते । प्राजापत्याः । कृष्ण-ग्रीवः । आग्नेयः । रराटे । पुरस्तात् । सारस्वती । मेषी । अधस्तात् । हन्वोः । आश्विनौ । अधो-रामौ । बाह्वोः । सौमापौष्णः । श्यामः । नाभ्याम् । सौर्य-यामौ । श्वेतः । च । कृष्णः । च । पार्श्वयोः । त्वाष्ट्रौ । लोमश-सक्थौ । सक्थ्योः । वायव्यः । श्वेतः । पुच्छः । इन्द्राय । स्वपस्याय । वेहत् । वैष्णवः । वामनः

अश्वःthe horse
अश्वः:
Kartā
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
स्तूपरःhaving a tuft/crest (stūpara)
स्तूपरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootस्तूपर (प्रातिपदिक)
गोमृगःthe gomṛga (a bovine/antelope-like animal)
गोमृगः:
Kartā
TypeNoun
Rootगो-मृग (समास-प्रातिपदिक)
तेof you/thy
ते:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
प्राजापत्याःPrajāpati’s / belonging to Prajāpati
प्राजापत्याः:
Kartā
TypeAdjective
Rootप्राजापत्य (प्रातिपदिक)
कृष्णग्रीवःblack-necked
कृष्णग्रीवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootकृष्ण-ग्रीव (समास-प्रातिपदिक)
आग्नेयःbelonging to Agni
आग्नेयः:
Kartā
TypeAdjective
Rootआग्नेय (प्रातिपदिक)
रराटेon the forehead
रराटे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootरराट (प्रातिपदिक)
पुरस्तात्in front / at the fore
पुरस्तात्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootपुरस्तात् (अव्यय)
सारस्वती(the deity) Sārasvatī
सारस्वती:
Kartā
TypeNoun
Rootसारस्वती (प्रातिपदिक)
मेषीthe ewe
मेषी:
Kartā
TypeNoun
Rootमेषी (प्रातिपदिक)
अधस्तात्below
अधस्तात्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअधस्तात् (अव्यय)
धन्वोःof/at the two jaws (lit. two bows; here ‘jaws’)
धन्वोः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootधनु (प्रातिपदिक)
आश्विनौbelonging to the Aśvins (dual)
आश्विनौ:
Kartā
TypeAdjective
Rootआश्विन (प्रातिपदिक)
अधोःof the lower part
अधोः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootअधस् (प्रातिपदिक)
रामौthe two rāmā (a pair; name/type of animals)
रामौ:
Kartā
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
बाह्वोःof/at the two arms
बाह्वोः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
सौमापौष्णःbelonging to Soma and Pūṣan
सौमापौष्णः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसौमापौष्ण (समास-प्रातिपदिक)
श्यामःdark/black
श्यामः:
Kartā
TypeAdjective
Rootश्याम (प्रातिपदिक)
नाभ्याम्at/with the two navels
नाभ्याम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
सौर्ययामौthe two ‘saurya-yāma’ (a paired set; solar-related)
सौर्ययामौ:
Kartā
TypeNoun
Rootसौर्य-याम (समास-प्रातिपदिक)
श्वेतःwhite
श्वेतः:
Kartā
TypeAdjective
Rootश्वेत (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
कृष्णःblack
कृष्णः:
Kartā
TypeAdjective
Rootकृष्ण (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
पार्श्वयोःof/at the two sides
पार्श्वयोः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
त्वाष्ट्रौbelonging to Tvaṣṭṛ (dual)
त्वाष्ट्रौ:
Kartā
TypeAdjective
Rootत्वाष्ट्र (प्रातिपदिक)
लोमशसक्थौthe two hairy thighs
लोमशसक्थौ:
Kartā
TypeAdjective
Rootलोमश-सक्थ (समास-प्रातिपदिक)
सक्थ्योःof/at the two thighs
सक्थ्योः:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootसक्थि/सक्थ (प्रातिपदिक)
वायव्यःbelonging to Vāyu
वायव्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवायव्य (प्रातिपदिक)
श्वेतःwhite
श्वेतः:
Kartā
TypeAdjective
Rootश्वेत (प्रातिपदिक)
पुच्छःthe tail
पुच्छः:
Kartā
TypeNoun
Rootपुच्छ (प्रातिपदिक)
इन्द्रायfor Indra
इन्द्राय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
स्वपस्यायfor successful activity/service (svapasyā)
स्वपस्याय:
Sampradāna
TypeNoun
Rootस्वपस्या (प्रातिपदिक)
वेहत्the ‘vehát’ (a kind of animal/steed)
वेहत्:
Kartā
TypeNoun
Rootवेहत् (प्रातिपदिक)
वैष्णवःbelonging to Viṣṇu
वैष्णवः:
Kartā
TypeAdjective
Rootवैष्णव (प्रातिपदिक)
वामनःthe dwarf (Vāmana) / ‘vāmana’ (name/type)
वामनः:
Kartā
TypeNoun
Rootवामन (प्रातिपदिक)
P
Prajāpati
A
Agni
S
Sarasvatī
A
Aśvins
S
Soma
P
Pūṣan
S
Sūrya
T
Tvaṣṭṛ
V
Vāyu
I
Indra
V
Viṣṇu
R
Rudra Paśupati
P
Parjanya
V
Viśve Devāḥ
V
Vāc
A
Aditi
D
Dhātṛ
D
Devapatnīs