Mantra 49
Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution)
Devata: Devīr Dvāraḥ (Divine Doors), with Aśvins and Sarasvatī; oriented toward Indra’s empowerment
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like cadence (yajus-style verse)
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वीर्द्वारो॑ अ॒श्विना॑ भि॒षजेन्द्रे॒ सर॑स्वती । प्रा॒णं न वी॒र्यं॒ न॒सि द्वारो॑ दधुरिन्द्रि॒यं व॑सु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑
Transliteration
devī́r dvā́ro aśvínā bhiṣájéndre sárasvatī | prāṇáṃ ná vīryàṃ ná asi dvā́ro dadhur indriyáṃ vasúvane vasudhéyasya vyantu yája
Translation
Những Cửa thiêng (devīr dvāraḥ)—vì Indra: đôi thần Aśvin là các lương y, và Sarasvatī. Ngươi là hơi thở, là dũng lực. Các Cửa đã đặt vững quyền năng Indra. Trong việc giành được của cải, để thiết lập kho báu, nguyện họ mở rộng ra: hãy dâng tế.
Padapatha (Word Analysis)
देवीः । द्वारः । अश्विना । भिषजा । इन्द्रे । सरस्वती । प्राणम् । न । वीर्यम् । न । असि । द्वारः । दधुः । इन्द्रियम् । वसुवने । वसुधेयस्य । व्यन्तु । यज
Word by Word
देवीःgoddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव
द्वारःdoors; gateways
द्वारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
अश्विनाO Aśvins (dual)
अश्विना:
(सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
भिषजाO physicians (healers)
भिषजा:
(सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभिषज् (प्रातिपदिक)
इन्द्रेO Indra
इन्द्रे:
(सम्बोधन)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
प्राणम्breath; life-force
प्राणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
नlike; as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
वीर्यम्strength; vigor
वीर्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवीर्य (प्रातिपदिक)
नसिyou are
नसि:
(अख्यात-क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
द्वारःthe doors
द्वारः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
दधुःthey have placed; they have bestowed
दधुः:
(अख्यात-क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
इन्द्रियम्power; faculty; vigor
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
वसुवनेin the winning of wealth; in the wealth-gaining (rite)
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the wealth-bestowal; of the gift of wealth
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
व्यन्तुlet them weave/spread out; let them pervade/extend
व्यन्तु:
(अख्यात-क्रिया)
TypeVerb
Rootवी (धातु) + अनु (उपसर्ग) → वि-अनु
यजsacrifice; worship
यज:
(अख्यात-क्रिया)
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
D
Devīr Dvāraḥ (Divine Doors)A
Aśvinau (Aśvins)S
SarasvatīI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes