Mantra 12
Rishi: Vājasaneyin ritual tradition (chandas-bandhu formula)
Devata: Agni; second hemistich invokes Chandas (Gāyatrī) as operative principle
Chandas: Gāyatrī (explicitly named; the mantra itself is a chandas-identification formula)
Samhita Patha (Devanagari)
समि॑द्धो अ॒ग्निः स॒मिधा॒ सुस॑मिद्धो॒ वरे॑ण्यः । गा॒य॒त्री छन्द॑ इन्द्रि॒यं त्र्यविर्गौ॒र्वयो॑ दधुः
Transliteration
samídho agníḥ samídhā súsamiddho váreṇyaḥ | gāyatrī́ chánda indríyaṃ tryàvir gāúr váyo dadhúḥ
Translation
Agni được nhóm lên bằng củi, bừng cháy tốt lành, đáng được tuyển chọn và tán dương. Gāyatrī làm thể thơ—là dũng lực của Indra. Con cừu cái ba phần, con bò cái và hơi thở sinh mệnh (prāṇa)—những điều ấy họ đã thiết lập.
Padapatha (Word Analysis)
समि॑द्धः । अ॒ग्निः । स॒मिधा॑ । सु-समि॑द्धः । वरे॑ण्यः । गा॒य॒त्री । छन्दः॑ । इ॒न्द्रि॒यम् । त्रि-अ॒विः । गौः । वयः॑ । द॒धुः
Word by Word
समिद्धःfully kindled
समिद्धः:
विशेषण (कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootसम्-इध् (धातु) → समिद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
समिधाwith fuel-stick / by kindling-fuel
समिधा:
करण
TypeNoun
Rootसमिध्/समिधा (प्रातिपदिक)
सुसमिद्धःwell kindled
सुसमिद्धः:
विशेषण (अग्नेः)
TypeAdjective
Rootसु- + सम्-इध् (धातु) → सुसमिद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
वरेण्यःmost choice-worthy / excellent
वरेण्यः:
विशेषण (अग्नेः)
TypeAdjective
Rootवरेण्य (प्रातिपदिक; √वृ/√वर् ‘to choose’ से ‘to be chosen’)
गायत्रीGāyatrī (metre/deity)
गायत्री:
कर्तृ (दधुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootगायत्री (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre / chandas
छन्दः:
कर्तृ (दधुः इत्यस्य; गायत्र्याः सह समुच्चय)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power, vigor
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
त्र्यविःthe threefold ewe (symbolic)
त्र्यविः:
कर्तृ (दधुः इत्यस्य; समुच्चित)
TypeNoun
Rootत्रि- + अवि (प्रातिपदिक)
गौःcow
गौः:
कर्तृ (दधुः इत्यस्य; समुच्चित)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
वयःvitality, life-force
वयः:
कर्म (इन्द्रियम् इत्यस्य सह)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधुःthey placed / bestowed
दधुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु)
Entities Mentioned
A
AgniG
Gāyatrī (Chandas)I
Indra (as indriya/vigour)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary