Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 73

Rishi: Āṅgirasa lineage (Krung Āṅgirasa named); in ritual use, the Adhvaryu as functional ‘ṛṣi’ of the act.

Devata: Indra (indriya as Indra’s vigour); Soma/Amṛta as associated power.

Chandas: Mixed; refrain behaves as a fixed liturgical burden (anuvāka-refrain), not a single strict metre in performance.

Samhita Patha (Devanagari)

अ॒द्भ्यः क्षी॒रं व्य॑पिब॒त् क्रुङ्ङा॑ङ्गिर॒सो धि॒या । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑

Transliteration

adbhyáḥ kṣīráṃ vyàpibat kruṅṅāṅgirásō dhiyā | ṛténá satyám indriyáṃ vipānáṃ śukrám ándhasa índrasyendriyám idáṃ páyo’mṛtáṃ mádhu

Translation

Krung Āṅgirasa, nhờ tuệ giác thánh (dhī), đã rút uống sữa từ các Nước. Nhờ ṛta—nhờ Chân lý—(người ấy đạt được) uy lực của Indra: chén uống ấy, tinh chất rực sáng của cây (andhas). Đây chính là sức mạnh của Indra—dòng sữa này bất tử, ngọt như mật.

Padapatha (Word Analysis)

अ॒द्भ्यः । क्षी॒रम् । वि॒-अपि॒ब॒त् । क्रुङ्ङा॑ङ्गिर॒सः । धि॒या । ऋ॒तेन॑ । स॒त्यम् । इ॒न्द्रि॒यम् । वि॒पान॑म् । शु॒क्रम् । अन्ध॑सः । इन्द्र॑स्य । इ॒न्द्रि॒यम् । इ॒दम् । पयः॑ । अ॒मृत॑म् । मधु॑

Word by Word

• अद्भ्यः: from the waters
• अद्भ्यः: अपादान
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक: अप्/आपः)

• क्षीरम्: milk
• क्षीरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक)

• वि: apart/fully (prefix)
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग)

• अपिबत्: drank
• अपिबत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)

• क्रुङ्ङा: (the seer) Kruṅ (by name)
• क्रुङ्ङा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: क्रुङ् (प्रातिपदिक/नाम; वैदिक-रूप)

• आङ्गिरसः: the Āṅgirasa
• आङ्गिरसः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: आङ्गिरस (प्रातिपदिक)

• धिया: by/with insight (thought)
• धिया: करण
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• ऋतेन: by ṛta (cosmic order)
• ऋतेन: करण
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: कर्म
• Type: Noun/Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)

• इन्द्रियम्: vital power; Indra-force
• इन्द्रियम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)

• विपानम्: (the) drinking/draught; drink
• विपानम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: विपान (प्रातिपदिक)

• शुक्रम्: bright; pure
• शुक्रम्: विशेषण (अन्धसः/विपानम्)
• Type: Adjective
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)

• अन्धसः: of the soma-juice (draught)
• अन्धसः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अन्धस् (प्रातिपदिक)

• इन्द्रस्य: of Indra
• इन्द्रस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• इन्द्रियम्: (is) the vital power
• इन्द्रियम्: कर्तृ/विधेय (सम्बन्ध-वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)

• इदम्: this
• इदम्: विशेषण (पयः)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पयः: milk; nourishing fluid
• पयः: कर्तृ/विधेय
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• अमृतम्: immortal; ambrosial
• अमृतम्: विशेषण/विधेय (पयः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• मधु: sweet; honey
• मधु: विशेषण/विधेय (पयः)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)

Entities Mentioned

• Indra
• Apas (Waters)
• Soma / Andhas (pressed essence)
• Ṛta–Satya (Cosmic Order–Truth)