Shukla Yajur Veda — Adhyaya 17, Mantra 70
Rishi: Vājasaneyin ritual tradition (anukramaṇī attribution uncertain).
Devata: Agni (with Naktā-Uṣas and Dyāvāpṛthivī as supporting deities).
Chandas: Triṣṭubh.
Samhita Patha (Devanagari)
नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे धा॒पये॑ते॒ शिशु॒मेक॑ᳪ समी॒ची । द्यावा॒क्षामा॑ रु॒क्मो अ॒न्तर्वि भा॑ति दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन् द्रविणो॒दाः
Transliteration
naktóṣāsā sámanasā virū́pe dhā́payete śíśum ékaṃ samīcī́ | dyā́vākṣā́mā rukmó antár ví bhāti devā́ agníṃ dhārayann draviṇodā́ḥ
Translation
Đêm và Bình minh, tuy hình tướng khác nhau nhưng đồng một tâm, quay về phía nhau mà cùng nuôi dưỡng một đứa trẻ duy nhất. Giữa trời và đất, ánh huy hoàng vàng rực tỏa sáng từ bên trong; các thần—những đấng ban của cải—nâng đỡ Agni.
Padapatha (Word Analysis)
नक्तो॒षासा॑ । सम॑नसा । वि-रू॑पे । धा॒पये॑ते । शिशु॑म् । एक॑म् । स॒मी॒ची इति । द्यावा॒क्षामा॑ । रु॒क्मः । अ॒न्तः । वि । भा॑ति । दे॒वाः । अ॒ग्निम् । धा॑रयन् । द्रविणः॑-दाः
Word by Word
नक्तोषासाNight and Dawn
नक्तोषासा:
कर्तृ
TypeNoun (dvandva) / Proper pair
Rootनक्त (प्रातिपदिक) + उषस् (प्रातिपदिक)
समनसाof one mind, harmonious
समनसा:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसम-मनस् (प्रातिपदिक)
विरूपेof different forms
विरूपे:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootवि-रूप (प्रातिपदिक)
धापयेतेthey cause to suckle / they nourish
धापयेते:
कर्तृ
TypeVerb
Rootधा (धातु) [धापयति = causative]
शिशुम्the child
शिशुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootशिशु (प्रातिपदिक)
एकम्one
एकम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
समीचीmoving/acting together, in concord
समीची:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootसमीचि (प्रातिपदिक)
द्यावाक्षामाHeaven and Earth
द्यावाक्षामा:
अधिकारण
TypeNoun (dvandva) / Cosmic pair
Rootद्यावा (दिव्/द्यौ प्रातिपदिक) + क्षामा (क्षाम्/क्षमा प्रातिपदिक)
रुक्मःthe golden (one), the radiant one
रुक्मः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootरुक्म (प्रातिपदिक)
अन्तर्विभातिshines forth within/in between
अन्तर्विभाति:
कर्तृ
TypeVerb (with preverb/particle)
Rootवि-भा (धातु) + अन्तर् (अव्यय/उपसर्गवत्)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
अग्निम्Agni (fire)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
धारयन्bearing, holding
धारयन्:
कर्तृ
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootधृ (धातु) → धारयत् (वर्तमान कृदन्त)
द्रविणोदाःgivers of wealth
द्रविणोदाः:
कर्तृ
TypeNoun (bahuvrīhi/tatpuruṣa-like epithet)
Rootद्रविण (प्रातिपदिक) + दा (धातु) → द (प्रातिपदिक/कृदन्त-समासान्त)
Entities Mentioned
A
AgniN
Naktā (Night)U
Uṣas (Dawn)D
Dyāvā (Heaven)P
Pṛthivī (Earth)D
Devāḥ (the Gods)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes