Mantra 105
Rishi: Yājñavalkya-tradition (uncertain for isolated citation)
Devata: Iṣ/Ūrj (personified nourishment), Ṛta, and the generative ‘Mahiṣa’ power (often Somaic)
Chandas: Triṣṭubh-like (requires verification; longer pādas suggest triṣṭubh/jagatī family)
Samhita Patha (Devanagari)
इष॒मूर्ज॑म॒हमि॒त आद॑मृ॒तस्य॒ योनिं॑ महि॒षस्य॒ धारा॑म् । आ मा॒ गोषु॑ विश॒त्वा त॒नूषु॒ जहा॑मि से॒दिमनि॑रा॒ममी॑वाम्
Transliteration
iṣám ūrjáṃ ahám itá ā́ dam ṛtásya yóniṃ mahiṣásya dhā́rām | ā́ mā góṣu viśatvā́ tanū́ṣu jahā́mi sédim a̱nirā́mam īvā́m ||
Translation
Từ nơi đây, ta thọ nhận Iṣa (dưỡng nuôi) và Ūrj (sinh lực)—bào thai của Ṛta (trật tự thiêng), dòng chảy của Đấng Hùng Mạnh. Nguyện điều ấy đi vào ta giữa đàn bò, nguyện đi vào trong thân thể chúng ta. Ta vứt bỏ bệnh tật này, không hề tổn hại.
Padapatha (Word Analysis)
इष॑म् । ऊर्ज॑म् । अ॒हम् । इ॒त॒ः । आ । द॒म् । ऋ॒तस्य॑ । योनिम्॑ । म॒हि॒षस्य॑ । धारा॑म् । आ । मा॒ । गोषु॑ । वि॒श॒तु॒ । आ । त॒नूषु॑ । जहा॑मि । स॒ । इ॒दम् । अ॒नि॒रा॒मम् । ई॒वा॒म् ।
Word by Word
इषम्food, nourishment
इषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइष् (प्रातिपदिक: इषा) अथवा इष्-शब्द
ऊर्जम्strength, vigor
ऊर्जम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऊर्ज् (प्रातिपदिक: ऊर्ज्/ऊर्जा)
अहम्I
अहम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद्
इतindeed, just, here/now
इत:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
आदमेI have subdued/controlled
आदमे:
कर्तृ
TypeVerb
Rootआ + दम् (धातु: दमुँ/दम् ‘to subdue, to tame’)
ऋतस्यof ṛta (cosmic order/truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
योनिम्womb, source, seat
योनिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
महिषस्यof the mighty one / of the bull (mahīṣa)
महिषस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
धाराम्stream, flow
धाराम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधारा (प्रातिपदिक)
आtowards, into
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
माme
मा:
कर्म
TypePronoun
Rootअस्मद्
गोषुamong/in the cows
गोषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
विशत्वlet (it/he) enter
विशत्व:
कर्तृ
TypeVerb
Rootवि + शम्/शि (धातु: विश् ‘to enter’)
आinto, towards
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
तनूषुin the bodies
तनूषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootतनू (प्रातिपदिक)
जहामिI abandon, I cast off
जहामि:
कर्तृ
TypeVerb
Rootहा (धातु: हानौ ‘to leave, abandon’)
सthat/he
स:
कर्तृ/विशेष्य-संबन्ध (अन्वयेन)
TypePronoun
Rootतद्
इदम्this
इदम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम्
अनिरामम्free from illness
अनिरामम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-निराम (प्रातिपदिक; निराम ‘free from disease’)
अमीवाम्disease, affliction
अमीवाम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअमीवा (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
Iṣ (Iṣam)Ū
ŪrjṚ
ṚtaM
Mahiṣa (generative mighty power, Somaic/virile stream)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes