Shiva Purana — Vidyesvara Samhita, Shloka 113

बन्धमोक्षवर्णनम्

Bondage and Liberation: The Prakṛti–Karma Wheel and Śiva as the Transcendent Cause

Devanagari script

प्रागादिषु यथामंत्रमिंद्रा दीन्क्रमशो यजेत् । तत्तन्नाम्ना चतुर्थ्यां च नमोन्ते न यथाक्रमम्

Transliteration

prāgādiṣu yathāmaṃtramiṃdrā dīnkramaśo yajet | tattannāmnā caturthyāṃ ca namonte na yathākramam

Translation

Bắt đầu từ Indra và lần lượt theo đúng thứ tự, hành giả nên cúng lễ ở phương Đông và các phương khác theo các thần chú đã quy định. Mỗi lễ hiến dâng phải xưng danh vị thần tương ứng ở cách tặng (dative), và thần chú kết bằng “namaḥ”, đúng theo trình tự.

Word by Word

• प्राक्: in the east/first (as per direction)
• प्राक्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्राक् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Avyaya), दिक्/कालवाचक अव्यय (directional/temporal adverb)

• आदिषु: in (the directions) beginning with...
• आदिषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; ‘आदि’ = etc., ‘-षु’ locative plural

• यथा: as/according to
• यथा: Prakaraṇa (प्रकरण/रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (Avyaya), उपमान/प्रकारवाचक (manner)

• मन्त्रम्: the mantra
• मन्त्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• इन्द्रादीन्: Indra and the others
• इन्द्रादीन्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; ‘इन्द्र-आदि’ = Indra and others (आदि-तत्पुरुष/समाहारार्थ)

• क्रमशः: in order, successively
• क्रमशः: Prakaraṇa (प्रकरण/रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रमशः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रमवाचक क्रियाविशेषण (adverb of sequence)

• यजेत्: should worship/sacrifice to
• यजेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: यज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधिलिङ्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (pronoun) used adjectivally

• तत्: each (respective)
• तत्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; पुनरुक्ति for distributive sense (‘each’)

• नाम्ना: by (his) name
• नाम्ना: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• चतुर्थ्याम्: in the dative (4th case)
• चतुर्थ्याम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चतुर्थी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘चतुर्थी’ = dative-case formula/4th case (locative here: ‘in the dative’)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)

• नमः: salutation
• नमः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोगः (used as fixed salutation)

• अन्ते: at the end
• अन्ते: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध (negation particle)

• यथा: as
• यथा: Prakaraṇa (प्रकरण/रीति)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (manner)

• क्रमम्: in order/sequence
• क्रमम्: Prakaraṇa (प्रकरण/रीति)
• Type: Noun
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative of manner)

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Sadāśiva

Mantra Metadata

Mantra: …(tattannāmnā) … caturthyāṃ … namaḥ-ante …

Type: stotra

Ritual Elements

Offering: pushpa

Characters & Entities

• Indra

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches disciplined, mantra-governed worship: honoring the cosmic order (directions and their presiding powers) while keeping the act of offering anchored in humility through the “namaḥ” ending—supporting Shaiva purity of intention before approaching Shiva’s grace.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Directional and attendant-deity offerings function as preparatory worship (aṅga/pariṣkāra) that steadies the devotee’s mind and sanctifies the space, so the central Linga worship of Saguna Shiva can be performed without ritual disorder.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Perform sequential offerings to Indra and related deities by direction, reciting each mantra with the deity’s name in the dative (“to X”) and ending with “namaḥ,” maintaining correct order and focused attention.