Shloka 36

Praṇava-Māhātmya and the Twofold Mantra (Sūkṣma–Sthūla) in Śaiva Sādhanā

Devanagari script

माघं भाद्रं विशिष्टं तु सर्वकालोत्तमोत्तमम् । एकवारं मिताशीतु वाग्यतो नियतेंद्रि यः

Transliteration

māghaṃ bhādraṃ viśiṣṭaṃ tu sarvakālottamottamam | ekavāraṃ mitāśītu vāgyato niyateṃdri yaḥ

Translation

Trong các thời tiết, tháng Māgha và Bhādrapada đặc biệt thù thắng—thật là bậc tối thượng trong mọi thời. Ai trong thời kỳ ấy chỉ ăn một lần mỗi ngày, điều độ; giữ gìn lời nói; và nhiếp phục các căn, người ấy xứng đáng thọ nhận quả vị cao của sự thờ phụng Śiva.

Word by Word

• माघम्: (the month of) Māgha
• माघम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: माघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (मास-नाम)

• भाद्रम्: (the month of) Bhādra
• भाद्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भाद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (मास-नाम)

• विशिष्टम्: distinguished/special
• विशिष्टम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विशिष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying the mentioned time/month)

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक

• सर्वकालोत्तमोत्तमम्: the best of the best among all times
• सर्वकालोत्तमोत्तमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व-काल-उत्तम-उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः; ‘सर्वेषु कालेषु उत्तमात् अपि उत्तमम्’ (superlative intensification)

• एकवारम्: once (a day)
• एकवारम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एक-वार (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; क्रियाविशेषणरूपेण (adverbial) ‘once’

• मिताशी: moderate in eating
• मिताशी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मित-आशी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः कर्मधारयः (मितं अश्नाति/मितभोजी)

• तु: and/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• वाक्यतः: in speech/with regard to words
• वाक्यतः: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: वाक् (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) = ‘from/with respect to speech’; रूपम्: वाक्+तसिल्→वाक्यतः

• नियतेंद्रियः: one with controlled senses
• नियतेंद्रियः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नियत-इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (नियतानि इन्द्रियाणि यस्य/नियतेन्द्रियः)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-प्रोनाउन (relative pronoun)

Speaker

Suta Goswami (narrating Shiva’s observances to the sages of Naimisharanya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Jyotirlinga Context

Sthala Purana: Not a site-specific (sthala) passage; it prescribes an auspicious kāla (Māgha/Bhādrapada) and niyamas to make the paśu fit for Śiva-upāsanā.

Significance: Observing seasonal discipline (mitāhāra, vāg-yama, indriya-nigraha) is presented as a preparatory purification (adhikāra-siddhi) for higher fruits of Śiva-worship.

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that sacred time becomes spiritually potent when joined with tapas—moderate diet, disciplined senses, and truthful restraint in speech—making the devotee inwardly fit for Śiva’s grace and liberation-oriented worship.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga-worship in the Shiva Purana is not only external offering but also inner purification. By controlling food, speech, and senses, the devotee approaches Saguna Śiva in the Linga with steadiness and reverence, aligning outer ritual with inner discipline.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A vrata-style discipline: eat once daily with moderation, practice silence or measured speech, and maintain indriya-nigraha (sense restraint) alongside regular Śiva-pūjā, japa of the Pañcākṣarī (Om Namaḥ Śivāya), and meditative recollection of Śiva.