Ikṣvāku-vaṃśa-prasaṅgaḥ — Genealogy of the Ikṣvāku Line and Exempla of Royal Dharma

Verse 1

सूत उवाच । पूर्वतस्तु मनोर्जज्ञे इक्ष्वाकुर्घ्राणतस्सुतः । तस्य पुत्रशतं त्वासीदिक्ष्वाकोर्भूरिदक्षिणम्

Sūta nói: Thuở xưa, từ Manu sinh ra Ikṣvāku, người con được sinh từ lỗ mũi (của Manu). Ikṣvāku có một trăm người con, và ngài vô cùng rộng lòng trong việc ban thí cúng dường.

Verse 2

तेषां पुरस्तादभवन्नार्य्यावर्ते नृपा द्विजाः । तेषां विकुक्षिर्ज्येष्ठस्तु सोऽयोध्यायां नृपोऽभवत्

Trước họ, tại Āryāvarta đã xuất hiện các bậc quân vương đồng thời là những người “hai lần sinh” (gìn giữ dharma Veda). Trong số ấy, trưởng tử là Vikukṣi; ngài trở thành vua ở Ayodhyā.

Verse 3

तत्कर्म शृणु तत्प्रीत्या यज्जातं वंशतो विधेः । श्राद्धकर्म्मणि चोद्दिष्टो ह्यकृते श्राद्धकर्मणि

Hãy lắng nghe với lòng mộ đạo về nghi lễ ấy, phát sinh từ dòng dõi của Đấng Sắp Đặt (Brahmā). Nghi lễ này được truyền dạy cho pháp sự Śrāddha, và cũng được quy định ngay cả khi chưa cử hành Śrāddha.

Verse 4

भक्षयित्वा शशं शीघ्रं शशादत्वमतो गतः । इक्ष्वाकुणा परित्यक्तश्शशादो वनमाविशत

Vì đã mau chóng ăn thịt một con thỏ, nên từ đó ông được gọi là “Śaśāda” (kẻ ăn thỏ). Bị vua Ikṣvāku ruồng bỏ, Śaśāda đi vào rừng sâu.

Verse 5

इक्ष्वाकौ संस्थिते राजा वसिष्ठवचनादभूत् । शकुनिप्रमुखास्तस्य पुत्राः पञ्चदश स्मृताः

Khi Ikṣvāku đã được an lập vững vàng, theo lời dạy của Vasiṣṭha, ông trở thành bậc quân vương. Người đời ghi nhớ rằng ông có mười lăm người con trai, trong đó Śakuni là nổi bật nhất.

Verse 6

उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महीक्षितः । अयोधस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्य्यवान्

Các vị vua trấn giữ xứ Uttarāpatha (Bắc lộ) đều là bậc hùng vương cai quản cõi đất. Từ dòng dõi Ayodhyā xuất hiện một người thừa tự dũng mãnh, tên là Kakutstha.

Verse 7

अरिनाभः ककुत्स्थस्य पृथुरेतस्य वै सुतः । विष्टराश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादिंद्रः प्रजापतिः

Arinābha là con của Kakutstha. Pṛthuretā quả thật là con của Arinābha. Viṣṭarāśva là con của Pṛthu; và từ người ấy sinh ra Indra, bậc Prajāpati—chúa tể của muôn loài sinh nở.

Verse 8

इंद्रस्य युवनाश्वस्तु श्रावस्तस्य प्रजापतिः । जज्ञे श्रावस्तकः प्राज्ञः श्रावस्ती येन निर्मिता । श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महायशाः

Từ Indra sinh ra Yuvanāśva; từ Śrāvasta sinh ra bậc Prajāpati. Rồi bậc hiền trí Śrāvastaka xuất hiện—chính người đã dựng nên thành Śrāvastī. Và Bṛhadaśva lẫy lừng, danh vang bốn phương, là người thừa tự của Śrāvasta.

Verse 9

युवनाश्वस्सुतस्तस्य कुवलाश्वश्च तत्सुतः । स हि धुंधुवधाद्भूतो धुंधुमारो नृपोत्तमः

Yuvanāśva là con của ông, và Kuvalāśva là con của Yuvanāśva. Vị vua tối thượng ấy, do đã giết Dhundhu, liền được tôn xưng lừng danh là Dhundhumāra.

Verse 10

कुवलाश्वस्य पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् । बभूवात्र पिता राज्ये कुवलाश्वं न्ययोजयत्

Kuvalāśva có một trăm người con, tất cả đều là những cung thủ xuất chúng. Trong cõi nước này, phụ vương đã lập Kuvalāśva lên ngôi vương.

Verse 11

पुत्रसंक्रामितश्रीको वनं राजा समाविशत् । तमुत्तंकोऽथ राजर्षि प्रयांतं प्रत्यवारयत्

Sau khi truyền lại vinh quang và quyền bính vương triều cho con trai, nhà vua bước vào rừng. Bấy giờ, bậc vương hiền Uttanka đã ngăn lại khi ngài đang lên đường.

Verse 12

उत्तंक उवाच । भवता रक्षणं कार्यं पृथिव्या धर्मतः शृणु । त्वया हि पृथिवी राजन्रक्ष्यमाणा महात्मना

Uttanka nói: “Theo đúng dharma, ngài phải bảo hộ trái đất—xin hãy lắng nghe. Tâu Đại vương, khi địa cầu được ngài, bậc đại tâm, che chở, thì nàng mới thật sự được gìn giữ.”

Verse 13

भविष्यति निरुद्विग्ना नारण्यं गंतुमर्हसि । ममाश्रमसमीपे तु हिमेषु मरुधन्वसु

“Ngài sẽ không còn ưu phiền; ngài có thể vào rừng. Quả thật, gần am thất của ta—giữa miền tuyết phủ và những vùng đất lộng gió—ngài sẽ an trú trong an hòa.”

Verse 14

समुद्रवालुकापूर्णो दानवो बलदर्पितः । देवतानामवध्यो हि महाकायो महाबलः

Dānava ấy như thể đầy ắp cát biển, phồng lên vì kiêu mạn sức mạnh; quả thật chư thiên không thể làm hại, thân hình vĩ đại và uy lực vô song.

Verse 15

अंतर्भूभिगतस्तत्र वालुकांतर्हितः स्थितः । राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुंधुनामा सुदारुणः

Tại đó, hắn chui xuống lòng đất, ẩn mình trong cát; tên là Dhundhu, cực kỳ hung bạo, con trai của rākṣasa Madhu.

Verse 16

शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम् । संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुंचति

Vì muốn hủy diệt các thế giới, hắn nằm đó, chìm đắm trong khổ hạnh dữ dội; và đến cuối một năm, hắn phóng ra một hơi thở duy nhất.

Verse 17

यदा तदा भूश्चलति सशैलवनकानना । सविस्फुलिंगं सांगारं सधूममपि वारुणम्

Ngay khoảnh khắc ấy, mặt đất rung chuyển cùng núi non, rừng già và lùm cây; ngay cả thủy giới cũng náo động, hiện ra như có tia lửa, than hồng và khói bốc lên.

Verse 18

तेन रायन्न शक्नोमि तस्मिंस्स्थातुं स्व आश्रमे । तं वारय महाबाहो लोकानां हितकाम्यया

Vì hắn, tâu Đại vương, tôi không thể ở yên trong am thất của mình. Vậy nên, hỡi bậc dũng sĩ tay mạnh, xin hãy ngăn hắn lại, vì lòng mong cầu lợi ích cho muôn dân.

Verse 19

लोकास्स्वस्था भवंत्वद्य तस्मिन्विनिहते त्वया । त्वं हि तस्य वधायैव समर्थः पृथवीपते

“Nguyện cho muôn thế giới hôm nay được an hòa, khi hắn đã bị ngài diệt trừ. Vì chỉ riêng ngài, ô bậc chúa tể của địa cầu, mới thật có đủ năng lực để giết hắn.”

Verse 20

विष्णुना च वरो दत्तो महान्पूर्व युगेऽनघ । तेजसा स्वेन ते विष्णुस्तेज आप्याययिष्यति

Hỡi bậc vô tội, thuở trước trong một thời đại xa xưa, Viṣṇu đã ban một đại ân. Và chính bằng hào quang thần diệu của Ngài, Viṣṇu ấy sẽ nuôi dưỡng và làm tăng trưởng tejas (oai quang linh lực) của ngươi.

Verse 21

पालने हि महाधर्मः प्रजानामिह दृश्यते । न तथा दृश्यतेऽरण्ये मा तेऽभूद्बुद्धिरीदृशी

Quả thật, đại dharma được thấy ngay nơi đây trong việc che chở và trị vì muôn dân. Dharma ấy không hiện hữu trong chốn rừng sâu; vì vậy, xin đừng để một ý nghĩ như thế khởi lên trong lòng ngài.

Verse 22

ईदृशो नहि राजेन्द्र क्वचिद्धर्मः प्रविद्यते । प्रजानां पालने यादृक् पुरा राजर्षिभिः कृतः

Hỡi bậc vua của các vua, một pháp (dharma) như thế không nơi nào khác có được—đó là pháp mà các bậc vương tiên thuở xưa đã thực hành khi che chở và nuôi dưỡng muôn dân.

Verse 23

स एवमुक्तो राजर्षिरुत्तंकेन महात्मना । कुवलाश्वः सुतं प्रादात्तस्मै धुन्धुनिवारणे

Được bậc đại hồn Uttanka nói như vậy, vương tiên Kuvalāśva liền trao con trai mình cho ngài, để ngăn chặn (và diệt trừ) Dhundhu.

Verse 24

भगवन्न्यस्तशस्त्रोहमयं तु तनयो मम । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः

Ôi Đấng đáng tôn kính, con đã hạ vũ khí của mình. Đứa con trai này của con, hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, nhất định sẽ trở thành Dhundhumāra—không còn nghi ngờ gì nữa.

Verse 25

इत्युक्त्वा पुत्रमादिश्य ययौ स तपसे नृपः । कुवलाश्वश्च सोत्तङ्को ययौ धुन्धुविनिग्रहे

Nói xong như vậy và dặn dò con trai, nhà vua ra đi để thực hành khổ hạnh (tapas). Còn Kuvalāśva, cùng với hiền giả Uttanka, lên đường để chế ngự và diệt trừ Dhundhu.

Verse 26

तमाविशत्तदा विष्णुर्भगवांस्तेजसा प्रभुः । उत्तंकस्य नियोगाद्वै लोकानां हितकाम्यया

Bấy giờ, Đức Viṣṇu—bậc Tối Tôn uy nghi, đấng chủ tể—đã nhập vào người ấy bằng quyền năng quang huy thần thánh của mình; quả thật theo lời thỉnh cầu của Uttanka, vì mong cầu phúc lợi cho muôn thế giới.

Verse 27

तस्मिन्प्रयाते दुर्द्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत् । एष श्रीमान्नृपसुतो धुन्धुमारो भविष्यति

Khi bậc bất khả chiến bại ấy đã ra đi, trên cõi trời vang lên một lời tuyên cáo lớn: “Vị hoàng tử rạng rỡ này sẽ được biết đến với danh hiệu Dhundhumāra.”

Verse 28

दिव्यैर्माल्यैश्च तं देवास्समंतात्समवारयन् । प्रशंसां चक्रिरे तस्य जय जीवेति वादिनः

Chư thiên vây quanh người ấy bốn phía bằng những vòng hoa cõi trời, rồi cất lời tán thán, hô vang: “Chiến thắng! Nguyện ngài sống lâu!”

Verse 29

स गत्वा जयतां श्रेष्ठस्तनयैस्सह पार्थिवः । समुद्रं खनयामास वालुकार्णवमध्यतः

Bấy giờ vị vua ấy—bậc tối thắng trong hàng người chiến thắng—cùng các con trai đến nơi kia và đào bới biển cả từ giữa đại dương cát.

Verse 30

नारायणस्य विप्रर्षेस्तेजसाप्यायितस्तु सः । बभूव सुमहातेजा भूयो बलसमन्वितः

Hỡi bậc hiền triết Bà-la-môn, được nuôi dưỡng và gia tăng bởi linh quang (tejas) của Nārāyaṇa, người ấy trở nên rực sáng phi thường, lại được ban thêm sức lực lớn lao hơn nữa.

Verse 31

तस्य पुत्रैः खनद्भिस्तु वालुकांतर्गतस्तु सः । धुन्धुरासादितो ब्रह्मन्दिशमाश्रित्य पश्चि माम्

Khi các con trai ông đang đào bới, ông quả thật bị vùi trong cát. Rồi bị Dhundhu tấn công, hỡi Bà-la-môn, ông quay về phương Tây mà nương tựa, tìm chốn quy y.

Verse 32

मुखजेनाग्निना क्रोधाल्लोकान्संवर्तयन्निव । वारि सुस्राव वेगेन विधोः कधिरिवोदये

Với ngọn lửa phun từ miệng—như trong cơn phẫn nộ muốn đưa các thế giới vào ngày tận diệt—nước bỗng tuôn trào mãnh liệt, tựa như từ Đấng Tạo Hóa vào lúc khởi sinh của cuộc tạo dựng.

Verse 33

ततोऽनलैरभिहतं दग्धं पुत्रशतं हि तत् । त्रय एवावशिष्टाश्च तेषु मध्ये मुनीश्वर

Bấy giờ, bị ngọn lửa đánh trúng, trọn một trăm người con ấy đều bị thiêu rụi; chỉ còn lại ba người trong số họ, hỡi bậc thánh hiền tối thượng.

Verse 34

ततस्स राजा विप्रेन्द्र राक्षसं तं महाबलम् । आससाद महातेजा धुन्धुं विप्रविनाशनम्

Bấy giờ, hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, nhà vua hùng mạnh và rực rỡ tiến lên đối diện rākṣasa đầy uy lực ấy—Dhundhu, kẻ hủy diệt các Bà-la-môn.

Verse 35

तस्य वारिमयं वेगमापीय स नराधिपः । वह्निबाणेन वह्निं तु शमयामास वारिणा

Sau khi hấp thụ luồng nước cuồn cuộn ấy, nhà vua liền dùng hỏa khí, mà dập tắt ngọn lửa bằng nước.

Verse 36

तं निहत्य महाकायं बलेनोदकराक्षसम् । उत्तंकस्येक्षयामास कृतं कर्म नराधिपः

Sau khi dùng sức mình giết con thủy quỷ thân hình khổng lồ ấy, nhà vua—bậc chúa tể loài người—cho Uttanka thấy rằng công việc đã được hoàn thành.

Verse 37

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां मनुवंशवर्णनंनाम सप्तत्रिंशोऽध्यायः

Như vậy, trong phần thứ năm của Śrī Śiva Mahāpurāṇa, thuộc Umāsaṃhitā, chương thứ ba mươi bảy mang tên “Mô tả Dòng dõi các Manu” được kết thúc.

Verse 38

धर्मे मतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम् । पुत्राणां चाक्षयं लोकं रक्षसा ये तु संहताः

Những ai bị rākṣasa sát hại sẽ được ban cho tâm hướng về dharma không lay chuyển, chỗ ở trên cõi trời không hoại diệt; và cả cho các con trai của họ nữa, một cảnh giới bền vững, không suy tàn (phúc lạc an ổn lâu dài).

Verse 39

तस्य पुत्रास्त्रयश्शिष्टाः दृढाश्वः श्रेष्ठ उच्यते । हंसाश्वकपिलाश्वौ च कुमारौ तत्कनीयसौ

Ông còn lại ba người con trai. Trong số ấy, Dṛḍhāśva được nói là bậc ưu việt nhất; còn Haṁsāśva và Kapilāśva là hai vị vương tử nhỏ tuổi hơn.

Verse 40

धौंधुमारिर्दृढाश्वो यो हर्य्यश्वस्तस्य चात्मजः । हर्यश्वस्य निकुंभोभूत्पुत्रो धर्मरतस्सदा

Dhauṃdhumāri (cũng được gọi là) Dṛḍhāśva, là con của Haryyaśva. Từ Haryyaśva sinh ra một người con tên Nikuṃbha, luôn luôn chí thành với dharma.

Verse 41

संहताश्वो निकुंभस्य पुत्रो रणविशारदः । अक्षाश्वश्च कृताश्वश्च संहताश्वसुतोऽभवत

Saṃhatāśva, con trai của Nikumbha, là bậc thiện chiến, tinh thông trận mạc. Và Akṣāśva cùng Kṛtāśva đã sinh ra làm các con trai của Saṃhatāśva.

Verse 42

तस्य हैमवती कन्या सतां मान्या वृषद्वती । विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रस्तस्याः प्रसेनजित्

Từ ông ấy sinh ra một ái nữ thuộc dòng Hi-mã-lạp-sơn, tên là Vṛṣadvatī, được người hiền đức tôn kính. Nàng nổi danh khắp ba cõi, và con trai của nàng là Prasenajit.

Verse 43

लेभे प्रसेनजिद्भार्यां गौरीं नाम पतिव्रताम् । अभिशप्ता तु सा भर्त्रा नदी सा बाहुदा कृता

Ông cưới nàng Gaurī, người vợ tiết hạnh, một lòng với chồng. Nhưng khi bị chồng nguyền rủa, nàng hóa thành dòng sông mang tên Bāhudā.

Verse 44

तस्य पुत्रो महानासीद्युवनाश्वो महीपतिः । मांधाता युवनाश्वस्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

Con trai ông là đại vương Yuvanāśva, bậc quân chủ của cõi đất. Từ Yuvanāśva sinh ra Māndhātā, người lừng danh khắp ba cõi.

Verse 45

तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिंदुसुता ऽभवत् । पतिव्रता च ज्येष्ठा च भ्रातॄणामयुतं च सः

Vợ ông là Caitrarathī, ái nữ của Śaśabindu. Nàng một lòng thủ tiết với chồng và là người cả (trong các phu nhân). Lại nữa, ông có đến mười nghìn người anh em.

Verse 46

तस्यामुत्पादयामास मान्धाता द्वौ सुतौ तदा । पुरुकुत्सं च धर्मज्ञं मुचुकुंदं च धार्मिकम्

Trong nàng ấy, vua Māndhātā bấy giờ sinh được hai người con: Purukutsa, bậc am tường dharma, và Mucukunda, người kiên định trong chính hạnh.

Verse 47

पुरुकुत्ससुतस्त्वासीद्विद्वांस्त्रय्यारुणिः कविः । तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारोऽभून्महाबली

Trayyāruṇi, bậc hiền triết thi-sĩ uyên bác, là con của Purukutsa. Nơi ngài sinh ra một người con trai tên Satyavrata, chàng trai có sức mạnh phi thường.

Verse 48

पाणिग्रहणमंत्राणां विघ्रं चक्रे महात्मभिः । येन भार्य्या हृता पूर्वं कृतोद्वाहः परस्य वै

Ông đã gây chướng ngại cho các thần chú nghi thức “nắm tay” trong hôn lễ, nhờ những bậc đại nhân ấy—những người thuở trước đã từng bắt cóc vợ của kẻ khác, dẫu nàng đã được cưới hỏi đúng pháp.

Verse 49

बलात्कामाच्च मोहाच्च संहर्षाच्च यदोत्कटात् । जहार कन्यां कामाच्च कस्यचित्पुरवासिनः

Bị thúc đẩy bởi bạo lực, dục vọng, mê muội và cơn bùng cháy mãnh liệt của đam mê, hắn vì ham muốn mà bắt cóc một thiếu nữ, con của một người dân trong thành.

Verse 50

अधर्मसंगिनं तं तु राजा त्रय्यारुणिस्त्यजन् । अपध्वंसेति बहुशोऽवदत्क्रोधसमन्वितः

Nhưng vua Trayyāruṇi, từ bỏ kẻ kết giao với phi pháp ấy, trong cơn thịnh nộ đã nhiều lần kêu lên: “Hãy tiêu vong! Cút đi!”, lòng đầy giận dữ.

Verse 51

पितरं सोऽब्रवीन्मुक्तः क्व गच्छामीति वै तदा । वस श्वपाकनिकटे राजा प्राहेति तं तदा

Khi được thả ra, ông thưa với cha: “Giờ con phải đi đâu?” Bấy giờ nhà vua đáp: “Hãy ở gần nơi cư ngụ của śvapāka (kẻ ngoài giai cấp).”

Verse 52

स हि सत्यव्रतस्तेन श्वपाकवसथांतिके । पित्रा त्यक्तोऽवसद्वीरो धर्मपालेन भूभुजा

Vì chàng là bậc anh hùng kiên định trong lời thệ nguyện chân thật. Bởi thế, bị phụ vương ruồng bỏ, chàng sống gần nơi ở của những caṇḍāla, dưới sự che chở của vua Dharmapāla, bậc hộ trì Chánh pháp.

Verse 53

ततस्त्रय्यारुणी राजा विरक्तः पुत्रकर्मणा । स शंकरतपः कर्त्तुं सर्वं त्यक्त्वा वनं ययौ

Bấy giờ vua Trayyāruṇī, do chán lìa vì hành vi của con trai, liền xả bỏ mọi sự và vào rừng để tu khổ hạnh dâng lên Đức Śaṅkara (Thần Śiva).

Verse 54

ततस्तस्य स्व विषये नावर्षत्पाकशासनः । समा द्वादश विप्रर्षे तेनाधर्मेण वै तदा

Bấy giờ, do sự phi pháp ấy, Pākaśāsana (Indra) không ban mưa xuống cõi của mình; hỡi bậc hiền thánh, suốt mười hai năm khi ấy hoàn toàn không có mưa.

Verse 55

दारां तस्य तु विषये विश्वामित्रो महातपाः । संत्यज्य सागरानूपे चचार विपुलं तपः

Còn về người vợ ấy, đại khổ hạnh Viśvāmitra đã rời bỏ nàng, đến bờ biển và thực hành khổ hạnh rộng lớn.

Verse 56

तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमं पुत्रमौरसम् । शेषस्य भरणार्थाय व्यक्रीणाद्गोशतेन च

Rồi người vợ ấy, trói cổ người con trai ở giữa—đứa con ruột do mình sinh ra—và bán nó lấy một trăm con bò, để nuôi sống những người còn lại trong gia đình.

Verse 57

तां तु दृष्ट्वा गले बद्धं विक्रीणंती स्वमात्मजम् । महर्षिपुत्रं धर्म्मात्मा मोचयामास तं तदा

Thấy nàng đang bán chính con trai mình—cổ bị trói buộc—bậc có tâm hồn chính trực ấy liền tức khắc giải thoát cho cậu bé, người con của một đại hiền thánh.

Verse 59

तदारभ्य स पुत्रस्तु विश्वामित्रस्य वै मुनेः । अभवद्गालवो नाम गलबंधान्महातपाः

Từ đó về sau, người con của hiền giả Viśvāmitra được gọi là Gālava—mang tên ấy vì từng bị trói nơi cổ—vị ấy là một đại khổ hạnh giả.

Verse 578

सत्यव्रतो महाबाहुर्भरणं तस्य चाकरोत् । विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थमनुक्रोशार्थमेव च

Satyavrata, bậc đại lực, đã chu cấp lương thực cho người ấy, vừa để làm đẹp lòng hiền thánh Viśvāmitra, vừa do lòng từ mẫn thương xót.