Shloka 37

Vāyu-jaya (Prāṇa-vijaya) and Yogic Mastery over Time — वायुजय (प्राणविजय) तथा कालजय

Devanagari script

रेफाग्रं लंबकाग्रं करतलघटनं शुभ्रपद्मस्य बिन्दोस्तेनाकृष्टा सुधेयं पतति परपदे देवतानंदकारी । सारं संसारतारं कृतकलुषतरं कालतारं सतारं येनेदं प्लावितांगं स भवति न मृतः क्षुत्पिपासाविहीनः

Transliteration

rephāgraṃ laṃbakāgraṃ karatalaghaṭanaṃ śubhrapadmasya bindostenākṛṣṭā sudheyaṃ patati parapade devatānaṃdakārī | sāraṃ saṃsāratāraṃ kṛtakaluṣataraṃ kālatāraṃ satāraṃ yenedaṃ plāvitāṃgaṃ sa bhavati na mṛtaḥ kṣutpipāsāvihīnaḥ

Translation

Ở đầu “repha” và nơi giọt rủ xuống, nhờ đặt lòng bàn tay tại điểm của đóa sen trắng, cam lộ được kéo ra; tinh chất bất tử ấy chảy trong cảnh giới tối thượng, đem niềm hoan hỷ cho chư thiên. Đó là cốt tủy đưa người vượt biển luân hồi, rửa sạch cấu uế tích tụ, thắng vượt Thời gian và đưa qua ngoài Thời gian. Khi thân này được cam lộ ấy tràn ngập, người ấy như chẳng bị tử vong chi phối—không còn đói khát.

Word by Word

• रेफाग्रम्: the tip of ‘ra’ (tongue-tip/ra-sound tip)
• रेफाग्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रेफ + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (रेफस्य अग्रं)

• लम्बकाग्रम्: the tip of the uvula/soft palate
• लम्बकाग्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लम्बक + अग्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (लम्बकस्य अग्रं)

• करतलघटनम्: striking with the palm
• करतलघटनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: करतल + घटन्/घटन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (करतलेन घटन्/घटनम् = striking with the palm)

• शुभ्रपद्मस्य: of the white lotus
• शुभ्रपद्मस्य: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शुभ्रपद्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (शुभ्रं पद्मम्)

• बिन्दोः: of the drop/point
• बिन्दोः: Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: बिन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• तेन: by that/thereby
• तेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• आकृष्टा: drawn/pulled
• आकृष्टा: Kriya (कृदन्त-क्रिया/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ + कृष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सुधेयम्: nectar-like essence
• सुधेयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुधेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• पतति: falls/flows
• पतति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• परपदे: in the supreme state/place
• परपदे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: परपद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (परं पदम्)

• देवतानन्दकारी: causing joy to the deities
• देवतानन्दकारी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देवता + आनन्द + कारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (देवतानां आनन्दं करोति)

• सारम्: essence
• सारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• संसारतारम्: that which ferries across saṃsāra
• संसारतारम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संसार + तार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (संसारात् तारयति)

• कृतकलुषतरम्: making impurity lesser / removing defilement (comparative nuance)
• कृतकलुषतरम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत + कलुषतर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (कृतं कलुषं येन / कृत-कलुषः) + तर (comparative)

• कालतारम्: that which ferries across time/death
• कालतारम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काल + तार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (कालात् तारयति)

• सतारम्: true-saving/ferrying rightly
• सतारम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + तार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारय (सन्/सत् + तार)

• येन: by which
• येन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• इदम्: this
• इदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• प्लाविताङ्गम्: whose body is flooded/filled
• प्लाविताङ्गम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्लावित + अङ्ग (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘प्लावित’; समासः—तत्पुरुष (प्लावितम् अङ्गं यस्य/यत्)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भवति: becomes/is
• भवति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Sambandha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• मृतः: dead
• मृतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृत (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘मृत’

• क्षुत्पिपासाविहीनः: free from hunger and thirst
• क्षुत्पिपासाविहीनः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत् + पिपासा + विहीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (क्षुत्-पिपासाभ्यां विहीनः)

Speaker

Suta Goswami (narrating to the sages at Naimisharanya, within the Umāsaṃhitā’s yogic-philosophical discourse)

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It praises the inner ‘amṛta’ (nectar) experienced through yogic realization, describing it as the essence that purifies bondage (pāśa) and carries the soul toward the supreme state under Shiva’s grace.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Although expressed in yogic imagery, the goal is union with Shiva as Pati (the Lord): Saguna worship (Linga, mantra, devotion) supports purification, while inner yoga culminates in tasting the ‘nectar’ of higher awareness leading beyond saṃsāra.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A meditative discipline involving inner concentration at a subtle ‘lotus’ point and regulated breath (prāṇāyāma/dhāraṇā) to draw forth the amṛta; it is best grounded in Shaiva practice such as Panchakshara japa and purity observances.