शिवस्यार्द्धनारीनरावतारवर्णनम् (Description of Shiva’s Ardhanārī-nara Manifestation)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु तात महाप्राज्ञ विधिकामप्रपूरकम् । अर्द्धनारीनराख्यं हि शिवरूपमनुत्तमम्

Nandīśvara nói: “Hãy lắng nghe, hỡi người con trí tuệ lớn, về hình tướng tối thượng của Śiva—được gọi là Ardhanārī-nara—đấng viên mãn cả pháp tắc (dharma) lẫn dục nguyện thiêng (kāma).”

Verse 2

यदा सृष्टाः प्रजा सर्वाः न व्यवर्द्धंत वेधसा । तदा चिंताकुलोऽभूत्स तेन दुःखेन दुखितः

Khi mọi loài đã được tạo ra mà không hưng thịnh dưới quyền Đấng Tạo Hóa (Brahmā), bấy giờ Ngài chìm trong ưu tư; bị nỗi sầu ấy dày vò, chính Ngài cũng khổ não.

Verse 3

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां रुद्रसंहितायां शिवस्यार्द्धनारीनरावतारवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः

Như vậy, trong Śrī Śiva Mahāpurāṇa, thuộc Saṃhitā thứ ba (Rudrasaṃhitā), chương thứ ba mang nhan đề “Mô tả sự giáng sinh của Śiva như Ardhanārī và như Nam nhân” được kết thúc.

Verse 4

नारीणां कुलमीशानान्निर्गतं न पुरा यतः । ततो मैथुनजां सृष्टिं कर्तुं शेके न पद्मभूः

Vì thuở ban sơ, dòng giống nữ giới chưa từng phát xuất từ Īśāna (Chúa Śiva), nên Padmabhū (Brahmā, Đấng sinh từ hoa sen) không thể thực hiện công cuộc tạo hóa bằng sự phối hợp nam nữ.

Verse 5

प्रभावेण विना शंभोर्न जायेरन्निमाः प्रजाः । एवं संचिन्तयन्ब्रह्मा तपः कर्त्तुं प्रचक्रमे

Phạm Thiên suy niệm: “Nếu không có oai lực và ân điển của Śambhu, muôn loài này chẳng thể hiện hữu.” Nghĩ vậy, Ngài bắt đầu thực hành tapas (khổ hạnh) để cầu được sự nâng đỡ thiêng liêng cho công cuộc sáng tạo.

Verse 6

शिवया परया शक्त्या संयुक्तं परमेश्वरम् । संचिंत्य हृदये प्रीत्या तेपे स परमं तपः

Với lòng mến kính, Ngài quán niệm trong tim Đấng Tối Thượng—Paramêśvara—hiệp nhất cùng Śivā, Năng Lực siêu việt; rồi thực hành khổ hạnh tối thượng.

Verse 7

तीव्रेण तपसा तस्य संयुक्तस्य स्वयंभुवः । अचिरेणैव कालेन तुतोष स शिवो द्रुतम्

Nhờ khổ hạnh mãnh liệt của ông—được thực hành trong sự chuyên nhất không lay chuyển—Đấng Tự Sinh (Śiva) mau chóng hoan hỷ với ông; quả thật chỉ trong thời gian rất ngắn, Śiva liền mãn nguyện ngay.

Verse 8

ततः पूर्णचिदीशस्य मूर्तिमाविश्य कामदाम् । अर्द्धनारीनरो भूत्वा ततो ब्रह्मान्तिकं हरः

Bấy giờ Hara (Śiva), nhập vào thánh tướng ban mãn nguyện của Đấng là Toàn Tri Toàn Giác (Viên Mãn Ý Thức), liền hiện thân Ardhanārī—nửa nữ nửa nam; rồi Ngài đến trước Phạm Thiên.

Verse 9

तं दृष्ट्वा शंकरं देवं शक्त्या प्ररमयान्वितम् । प्रणम्य दण्डवद्ब्रह्मा स तुष्टाव कृताञ्जलिः

Thấy Thần Śaṅkara, Đấng hợp nhất cùng Chí Tôn Śakti, Phạm Thiên liền phủ phục đảnh lễ theo thế daṇḍavat, rồi chắp tay cung kính mà tán thán Ngài.

Verse 10

अथ देवो महादेवो वाचा मेघगभीरया । संभवाय सुसंप्रीतो विश्वकर्त्ता महेश्वरः

Bấy giờ, Mahādeva—Maheśvara, Đấng tạo tác vũ trụ—vô cùng hoan hỷ với Saṃbhava, liền phán bằng tiếng nói trầm sâu như sấm trong mây.

Verse 11

ईश्वर उवाच । वत्सवत्स महाभाग मम पुत्र पितामह । ज्ञातवानस्मि सर्व तत्तत्त्वतस्ते मनोरथ

Īśvara phán: “Hỡi đứa con yêu dấu—hỡi bậc phúc đức lớn—hỡi con của Ta, hỡi Tổ phụ! Ta đã thấu hiểu chân thật, ngay nơi cốt tủy, toàn bộ ý nguyện trong lòng con.”

Verse 12

प्रजानामेव वृद्ध्यर्थं तपस्तप्तं त्वयाधुना । तपसा तेन तुष्टोऽस्मि ददामि च तवेप्सितम्

“Nay con đã tu khổ hạnh chỉ vì sự tăng trưởng và an lạc của muôn loài. Nhờ tapas ấy Ta hoan hỷ; vì vậy Ta ban cho con điều con mong cầu.”

Verse 13

इत्युक्त्वा परमोदारं स्वभावमधुरं वचः । पृथक्चकार वपुषो भागाद्देवीं शिवां शिवः

Nói xong những lời tối thượng, rộng lượng và ngọt lành theo bản tính của Ngài, Đức Śiva liền tách từ một phần thân thể mình mà hiển lộ Nữ Thần Śivā cát tường.

Verse 14

तां दृष्ट्वा परमां शक्तिं पृथग्भूतां शिवागताम् । प्रणिपत्य विनीतात्मा प्रार्थयामास तां विधिः

Thấy Quyền Năng Tối Thượng ấy—hiển lộ thành một hiện thân riêng biệt và xuất hiện từ Śiva—Brahmā (Vidhi) với tâm khiêm cung, điều phục, liền phủ phục đảnh lễ và bắt đầu khẩn cầu Nữ Thần.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । देवदेवेन सृष्टोहमादौ त्वत्पतिना शिवे । प्रजाः सर्वा नियुक्ताश्च शंभुना परमात्मना

Brahmā thưa: “Ôi Śivā! Thuở ban sơ, con được tạo thành bởi Đấng Thần của các thần—Śambhu, Tự Ngã Tối Thượng, chính là Phu Quân của Mẹ. Và cũng bởi Śambhu Tối Thượng ấy, muôn loài đều được an bài vào chức phận và trật tự riêng của mình.”

Verse 16

मनसा निर्मिताः सर्वे शिवे देवादयो मया । न वृद्धिमुपगच्छंति सृज्यमानाः पुनःपुनः

“Ôi Śivā! Con đã dùng ý niệm mà tạo nên tất cả—khởi từ chư thiên—trong sự nương tựa nơi Śiva. Thế nhưng, dù được tạo ra hết lần này đến lần khác, họ vẫn không đạt được sự tăng trưởng chân thật hay viên mãn.”

Verse 17

मिथुनप्रभवामेव कृत्वा सृष्टिमतः परम् । संवर्द्धयितुमिच्छामि सर्वा एव मम प्रजाः

“Sau khi khiến sự sáng tạo tối thượng vận hành qua sự sinh thành theo đôi (nam và nữ), nay con ước muốn nuôi dưỡng và mở rộng hết thảy chúng sinh, là dòng dõi của con.”

Verse 18

न निर्गतं पुरा त्वत्तो नारीणां कुलमव्ययम् । तेन नारीकुलं श्रेष्ठं मम शक्तिर्न विद्यते

Thuở ban sơ, từ Ngài đã không phát sinh dòng giống nữ giới bất hoại. Vì thế, dòng nữ là tối thắng; và nếu thiếu nó, quyền năng (śakti) của ta cũng không hiển lộ.

Verse 19

सर्वासामेव शक्तीनां त्वत्तः खलु समुद्भवः । तस्मात्त्वं परमां शक्तिं प्रार्थयाम्यखिलेश्वरीम्

Quả thật, nguồn gốc của mọi quyền năng (śakti) chỉ từ Ngài mà sinh. Vì thế, con cầu khẩn Ngài—Đại Năng Tối Thượng, Nữ Chúa của muôn loài—xin ban ân phúc.

Verse 20

शिवे नारीकुलं स्रष्टुं शक्तिं देहि नमोऽस्तु ते । चराचरं जगद्विद्धि हेतोर्मातः शिवं प्रिये

Ôi Thánh Mẫu Śivā, xin ban cho con năng lực để tạo dựng muôn loài nữ giới; con kính lễ Ngài. Hỡi Mẹ hiền yêu dấu, hãy biết rằng toàn thể vũ trụ hữu động và vô động này phát sinh từ Śiva như nguyên nhân tối hậu, ôi Đấng khả ái.

Verse 21

अन्यं त्वत्तः प्रार्थयामि वरं च वरदेश्वरि । देहि मे तं कृपां कृत्वा जगन्मातर्नमोऽस्तु ते

Ôi Đấng ban ân phúc, ôi Nữ Chúa tể của mọi ân phúc! Con chỉ cầu xin nơi Ngài thêm một ân huệ nữa. Xin thương xót mà ban cho con, hỡi Mẹ của vũ trụ—con kính lễ Ngài.

Verse 22

चराचरविवृद्ध्यर्थमीशेनैकेन सर्वगे । दक्षस्य मम पुत्रस्य पुत्री भव भवाम्बिके

Hỡi Ambikā khắp cùng, để muôn loài—hữu động và vô động—được tăng trưởng và hưng thịnh theo ý chỉ của Đấng Tối Thượng duy nhất, xin hãy trở thành ái nữ của Dakṣa, người con trai của ta, ô Bhavāmbikā.

Verse 23

एवं संयाचिता देवी ब्रह्मणा परमेश्वरी । तथास्त्विति वचः प्रोच्य तच्छक्तिं विधये ददौ

Được Brahmā khẩn cầu như vậy, Đấng Nữ Tối Thượng (Parameśvarī) đáp lời: “Hãy như thế,” rồi ban chính năng lực ấy để hoàn thành nghi lễ và mục đích đã được định lập.

Verse 24

तस्माद्धि सा शिवा देवी शिवशक्तिर्जगन्मयी । शक्तिमेकां भ्रुवोर्मध्यात्ससर्जात्मसमप्रभाम्

Vì thế, Nữ Thần Śivā—chính là Śiva-Śakti, trùm khắp vũ trụ—đã phóng xuất một Śakti duy nhất từ khoảng giữa đôi mày, rực sáng đồng quang với chính Tự Ngã của Ngài.

Verse 25

तामाह प्रहसन्प्रेक्ष्य शक्तिं देववरो हरः । कृपासिन्धुर्महेशानो लीलाकारी भवाम्बिकाम्

Nhìn Śakti ấy với nụ cười hiền hòa, Hara—đấng tối thắng giữa chư thiên—liền cất lời. Mahēśāna, biển cả của lòng từ mẫn, Đấng vui chơi trong līlā, đã gọi Bhavāmbikā (Mẫu Bhavānī).

Verse 26

शिव उवाच । तपसाराधिता देवि ब्रह्मणा परमेष्ठिना । प्रसन्ना भव सुप्रीत्या कुरु तस्याखिलेप्सितम्

Śiva phán: “Hỡi Nữ Thần, nhờ khổ hạnh của Brahmā, bậc Tối Thượng giữa muôn loài, nàng đã được thỉnh cầu và làm hài lòng. Xin hãy đoái thương, hoan hỷ trọn vẹn, và với tình thương mà ban cho Ngài mọi điều Ngài ước nguyện.”

Verse 27

तामाज्ञां परमेशस्य शिरसा प्रतिगृह्य सा । ब्रह्मणो वचनाद्देवी दक्षस्य दुहिताभवत्

Đón nhận mệnh lệnh của Đấng Tối Thượng (Parameśa) với đầu cúi kính, Nữ Thần ấy—theo lời Brahmā—đã trở thành ái nữ của Dakṣa.

Verse 28

दत्त्वैवमतुलां शक्तिं ब्रह्मणो सा शिवा मुने । विवेश देहं शंभोर्हि शंभुश्चान्तर्दधे प्रभुः

Hỡi hiền giả, sau khi ban cho Brahmā một năng lực vô song như thế, Nữ Thần Śivā đã nhập vào thân của Śambhu; và Chúa Tể Śambhu, Đấng Chủ Tể Tối Thượng, liền trở nên vô hình (ẩn mất).

Verse 29

तदाप्रभृति लोकेऽस्मिन्स्त्रिया भागः प्रकल्पितः । आनन्दं प्राप स विधिः सृष्टिर्जाता च मैथुनी

Từ đó về sau trong thế gian này, phần phận chính đáng của người nữ được thiết lập đúng pháp. Bấy giờ Đấng Định Pháp (Brahmā) được mãn nguyện, và sự sáng tạo trở thành hữu tính—phát sinh do sự kết hợp của nam và nữ.

Verse 30

एतत्ते कथितं तात शिवरूपं महोत्तमम् । अर्द्धनारीनरार्द्धं हि महामंगलदं सताम्

Hỡi con yêu, ta đã thuật cho con hình tướng tối thượng của Śiva—Ardhanārīśvara, nửa nữ nửa nam—đấng ban đại cát tường cho những bậc hiền thiện có đức hạnh.

Verse 31

एतदाख्यानमनघं यः पठ्च्छृणुयादपि । स भुक्त्वा सकलान्भोगान्प्रयाति परमां गतिम्

Hỡi bậc vô nhiễm, ai tụng đọc—hoặc chỉ lắng nghe—thánh truyện thanh tịnh không tì vết này, sau khi thọ hưởng mọi lạc thú chính đáng, sẽ đạt đến cảnh giới tối thượng: giải thoát cao nhất do Śiva ban.