Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 29

त्रिपुरमोहनम्

Tripuramohana — “The Delusion/Enchanting of Tripura”

Devanagari script

सुखेषु भुज्यमानेषु यत्स्याद्देहविसर्जनम् । अयमेव परो मोक्षो विज्ञेयस्तत्त्वचिंतकैः

Transliteration

sukheṣu bhujyamāneṣu yatsyāddehavisarjanam | ayameva paro mokṣo vijñeyastattvaciṃtakaiḥ

Translation

Khi ngay giữa lúc đang thọ hưởng các lạc thú thế gian mà vẫn khởi lên sự buông bỏ đồng nhất mình với thân—chỉ điều ấy là giải thoát tối thượng, để người quán chiếu tattva phải thấu hiểu.

Word by Word

• सुखेषु: in pleasures
• सुखेषु: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन

• भुज्यमानेषु: while being enjoyed
• भुज्यमानेषु: Adhikarana (अधिकरण/Locative qualifier)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु) → भुज्यमान (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कर्मणि कृदन्तः (present passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; ‘सुखेषु’ इत्यस्य विशेषणम्

• यत्: that which
• यत्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)

• स्यात्: would be/is to be
• स्यात्: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्

• देहविसर्जनम्: abandoning of the body (death)
• देहविसर्जनम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: देह + विसर्जन (प्रातिपदिक); विसर्जन = वि + सृज् (धातु) → विसर्जन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (देहस्य विसर्जनम्)

• अयम्: this
• अयम्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशक-सर्वनाम

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्ययम् (particle)

• परः: supreme
• परः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् ‘मोक्षः’ इति

• मोक्षः: liberation
• मोक्षः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• विज्ञेयः: is to be known
• विज्ञेयः: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: वि + ज्ञा (धातु) → विज्ञेय (कृदन्त)
• Form: भाव्य/कर्तव्यतार्थक कृदन्तः (gerundive/future passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘मोक्षः विज्ञेयः’—“is to be known”

• तत्त्वचिन्तकैः: by the contemplators of truth
• तत्त्वचिन्तकैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व + चिन्तक (प्रातिपदिक); चिन्तक = चिन्त् (धातु) → चिन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (तत्त्वस्य चिन्तकाः)

Speaker

Suta Goswami (narrating Shiva Purana teachings to the sages at Naimisharanya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Dakṣiṇāmūrti

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It teaches that true moksha is not merely physical death, but the inner abandonment of body-identification; a tattva-seeker rests in Shiva as Pati (the Lord) beyond pasha (bondage), even while life’s experiences continue.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga-worship trains the mind to shift from attachment to transient bodily states toward Shiva’s abiding reality; as devotion matures, the devotee can remain inwardly free (deha-abhimana-tyaga) even while engaging the world.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice steady japa of the Panchakshara (Om Namaḥ Śivāya) with dhyāna on Shiva, cultivating vairagya; support it with Shaiva marks like Tripuṇḍra (bhasma) and Rudrākṣa as reminders to loosen body-identification.