Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 33

हिरण्यनेत्रस्य तपः — Hiraṇyanetra’s Austerity and the Boon

Devanagari script

वेदान्द्विजान्वित्त मदाभिभूतो न मन्यते स्माप्यमरान्गुरूंश्च । रेमे तथा दैवगतो हतायुः स्वस्यैरहोभिर्गमयन्वयश्च

Transliteration

vedāndvijānvitta madābhibhūto na manyate smāpyamarāngurūṃśca | reme tathā daivagato hatāyuḥ svasyairahobhirgamayanvayaśca

Translation

Bị men say của của cải lấn át, hắn không còn kính trọng Veda, không kính trọng các bậc nhị sinh, các chư thiên, thậm chí cả bậc trưởng thượng và thầy tổ. Vì thế, bị số mệnh xô đẩy và thọ mạng dần cạn, hắn chỉ đắm chìm trong khoái lạc, để ngày tháng trôi qua và tuổi trẻ hao mòn.

Word by Word

• वेदान्: the Vedas
• वेदान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• द्विजान्: twice-born (Brahmins)
• द्विजान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• वित्त: wealth
• वित्त: सम्बन्ध (Compound member)
• Type: Noun
• Root: वित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया/सप्तमी?; here as compound-member with मद: ‘वित्त-मद’ (wealth-pride)

• मद: pride, intoxication
• मद: सम्बन्ध (Compound member)
• Type: Noun
• Root: मद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया?; compound-member

• अभिभूतः: overcome (by)
• अभिभूतः: क्रिया-विशेषण (Predicate participle)
• Type: Verb
• Root: अभि + भू (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘overpowered’

• न: not
• न: सम्बन्ध/निपात (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध/negation particle

• मन्यते: thinks, respects
• मन्यते: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• स्म: indeed/used to
• स्म: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्मरण/continuative particle (used with past sense)

• अपि: even
• अपि: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; ‘also/even’

• अमरान्: the gods
• अमरान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अमर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• गुरून्: teachers, elders
• गुरून्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय conjunction

• रेमे: enjoyed, reveled
• रेमे: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: रम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• तथा: thus
• तथा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; manner adverb ‘thus/so’

• दैवगतः: driven by fate
• दैवगतः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दैव + गत (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष ‘दैवेन गतः/दैवगतिः’ (fate-driven)

• हतायुः: one whose lifespan is destroyed (short-lived)
• हतायुः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: हत + आयुस् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि ‘हतं आयुः यस्य’

• स्वस्यैः: with his own
• स्वस्यैः: करण/सह (Instrument/means)
• Type: Adjective
• Root: स्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; possessive adjective

• अहोभिः: by days
• अहोभिः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: अहन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन (irregular stem: अहो-)

• गमयन्: spending, passing
• गमयन्: क्रिया-विशेषण (Participial predicate)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: णिच् causative + शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘causing to pass/spend’

• वयः: youth/age
• वयः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय conjunction

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pasha

Shiva Form: Mahādeva

Cosmic Context

Cosmic Event: kāla-kṣaya (life-span running down; implicit rule of Time)

Characters & Entities

• Vedas
• Devas
• Gurus
• Dvijas

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It warns that vitta-mada (pride born of wealth) destroys dharma: when reverence for Veda, guru, and devas collapses, one’s life is spent in mere enjoyment, and the soul accrues bondage (pāśa) rather than moving toward Shiva’s grace and liberation.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Linga-worship in the Shiva Purana is grounded in humility, discipline, and honoring guru and śāstra; this verse shows the opposite mindset—arrogance and contempt—which blocks devotion (bhakti) and the receptivity needed for Saguna Shiva’s anugraha (grace).

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Adopt daily Shiva-oriented discipline: bow to guru and elders, recite the Panchākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) with repentance for pride, and practice simple worship with bhasma (Tripuṇḍra) and mindful restraint to counteract arrogance.